W Narodowym Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej podpisano umowę na realizację projektu uszczelnienia kanalizacji sanitarnej w Głogowie. Inwestycja o wartości ok. 4,4 mln zł otrzymała blisko 3,5 mln zł dofinansowania z Funduszu Spójności w ramach programu FEnIKS 2021–2027.

Odbudowa infrastruktury po powodzi

Projekt obejmuje odbudowę sieci uszkodzonej w wyniku powodzi z 2024 r. oraz przywrócenie jej pełnej funkcjonalności. Dzięki zastosowaniu technologii bezwykopowej możliwe będzie szybkie odtworzenie parametrów eksploatacyjnych bez ingerencji w nawierzchnię.

Kluczowe efekty inwestycji

Realizacja zadania przyniesie wymierne efekty dla mieszkańców i systemu kanalizacyjnego:

• odnowa 2,24 km sieci kanalizacyjnej,
• modernizacja 113 obiektów infrastruktury,
• poprawa bezpieczeństwa i ograniczenie ryzyka awarii,
• zmniejszenie napływu wód gruntowych i powodziowych do kanalizacji.

Z inwestycji skorzysta blisko 350 mieszkańców, a system kanalizacyjny stanie się bardziej odporny na ekstremalne zjawiska pogodowe.

W kwietniu szczeciński ZWiK podpisał umowę na dofinansowanie projektu wzmacniającego cyberbezpieczeństwo wodociągów. Celem przedsięwzięcia jest zapewnienie mieszkańcom stabilnych i bezpiecznych dostaw wody poprzez zwiększenie odporności infrastruktury na cyberzagrożenia.

Kluczowe działania projektu

Projekt obejmuje trzy obszary działań.

Poziom organizacyjny

Przewidziano aktualizację procedur, analizę ryzyka oraz uporządkowanie systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji, zgodnie z obowiązującymi przepisami dotyczącymi infrastruktury krytycznej.

Rozwój kompetencji

Zaplanowano szkolenia i warsztaty dla pracowników wszystkich szczebli, które mają zwiększyć ich zdolność do identyfikowania zagrożeń i reagowania na incydenty.

Wzmocnienie systemów IT i OT

Projekt zakłada również rozwój zabezpieczeń systemów IT i OT odpowiedzialnych za produkcję i dystrybucję wody, w tym poprawę monitorowania i reagowania na zagrożenia.

Finansowanie i harmonogram

Realizacja projektu planowana jest do końca czerwca, z możliwością wydłużenia terminu do końca roku. Dofinansowanie w wysokości 1 165 000 zł pochodzi z programu „Cyberbezpieczne Wodociągi”, realizowanego przez Centrum Projektów Polska Cyfrowa we współpracy z NASK.

Gmina Jabłonna podpisała umowę na dofinansowanie inwestycji z zakresu gospodarki wodno-ściekowej. Projekt zakłada budowę 6,4 km kanalizacji sanitarnej w Chotomowie, Dąbrowie Chotomowskiej oraz Jabłonnie. Wsparcie z UE wynosi 7,77 mln zł.

Korzyści dla mieszkańców i środowiska

Dzięki inwestycji 776 mieszkańców zostanie podłączonych do sieci kanalizacyjnej, a ścieki będą kierowane do oczyszczalni „Czajka”. Projekt przyczyni się do poprawy jakości wód, zwiększenia poziomu skanalizowania gminy oraz podniesienia bezpieczeństwa sanitarnego.

Tegoroczna edycja odbywa się pod hasłem „Tam, gdzie kończy się ciężar, zaczyna się lot” – to zaproszenie do refleksji nad tym, jak odpuszczanie może stać się źródłem siły oraz jak odnaleźć równowagę między ambicją a przeciążeniem w dynamicznym świecie zawodowym.

Nowa lokalizacja i zmieniona formuła wydarzenia

W 2026 roku konferencja po raz pierwszy odbędzie się w Klubie Studio w Krakowie, miejscu znanym z wyjątkowej atmosfery i wydarzeń na najwyższym poziomie. Ta przestrzeń nada wydarzeniu nową energię i sprzyja jeszcze większej integracji uczestników.

Zmianie ulega również formuła konferencji, która została zaprojektowana tak, aby maksymalnie zwiększyć zaangażowanie uczestników. W programie znajdą się dynamiczne panele dyskusyjne, inspirujące krótkie wystąpienia oraz praktyczne warsztaty. Szczególną wartością będą bezpośrednie spotkania z ekspertkami i ekspertami z branż STEM oraz biznesu, a także speed networking, który pozwala w krótkim czasie nawiązać wartościowe kontakty i wymienić się doświadczeniami.

Tematy, które wpływają na rozwój

Program konferencji koncentruje się na wyzwaniach współczesnego świata pracy – od funkcjonowania w środowisku wysokich oczekiwań, przez świadome budowanie kariery, aż po umiejętność wyznaczania granic i zarządzania własną energią.

Wśród kluczowych zagadnień znajdą się m.in. odpowiedzialne przywództwo, odporność psychiczna oraz rozwój zawodowy w branżach technicznych. Uczestnicy będą mogli także spojrzeć w przyszłość – tematy związane ze sztuczną inteligencją i jej wpływem na kompetencje oraz ścieżki kariery w obszarze STEM staną się ważnym elementem programu.

Dla kogo jest to wydarzenie

Kobiety Rakiety 2026 to wydarzenie dla studentek i studentów kierunków STEM, osób pracujących w branżach technicznych, przedstawicieli środowiska akademickiego oraz biznesu. To także przestrzeń dla wszystkich, którzy interesują się mentoringiem, rozwojem i świadomym kształtowaniem swojej kariery.

Konferencja odbędzie się w Klubie Studio przy ul. Budryka 4 w Krakowie. Obiekt jest w pełni dostosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnościami i zapewnia dostęp bez barier architektonicznych. Organizator przewiduje również możliwość zapewnienia wsparcia komunikacyjnego oraz indywidualnego dostosowania udziału – zgłoszenia można przesyłać do 25 maja 2026 roku.

To wydarzenie to nie tylko konferencja, to przestrzeń spotkania, inspiracji i rozwoju. Jeśli chcesz być częścią tej edycji, zarejestruj się tutaj: Konferencja Kobiety Rakiety 2026

Poznańska spółka Aquanet otrzymała 34,5 mln zł wsparcia z programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko (FEnIKS). Inwestycje obejmą Poznań, Luboń oraz gminy Czerwonak, Kórnik, Mosina i Murowana Goślina.

Umowę na realizację projektu „Uporządkowanie gospodarki wodno-ściekowej dla ochrony zasobów wodnych w Poznaniu i okolicach etap VIII” podpisano 2 kwietnia 2026 r.

Kolejne inwestycje w infrastrukturę kanalizacyjną

To kolejne środki z FEnIKS dla Aquanetu. W ubiegłym roku spółka pozyskała 203 mln zł m.in. na modernizację stacji uzdatniania wody „Wiśniowa” oraz budowę 50 km sieci kanalizacji sanitarnej.

Efekty programu dla gospodarki wodno-ściekowej

Inwestycje w ramach FEnIKS w sektorze gospodarki wodno-ściekowej mają łączną wartość 5 mld zł, z czego 2,6 mld zł stanowi dofinansowanie. Efektem będzie budowa niemal 500 km infrastruktury, przyłączenie 300 tys. mieszkańców do kanalizacji oraz modernizacja i budowa 30 oczyszczalni ścieków.

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej podpisał osiem umów na dofinansowanie inwestycji w Raszynie, Ozorkowie, Łomiankach, Sierpcu, Polance Wielkiej, Jabłonnie, Siechnicach i Lublinie. Projekty obejmują rozbudowę sieci kanalizacyjnych oraz modernizację infrastruktury wodno-kanalizacyjnej.

Łącznie podpisano dotychczas 57 umów o wartości 5 mld zł, które pozwolą na budowę i modernizację ok. 500 km infrastruktury oraz podłączenie około 300 tys. mieszkańców do sieci. Zmodernizowanych zostanie również 30 oczyszczalni ścieków.

Najważniejsze inwestycje

Największy projekt realizowany będzie w Raszynie i obejmuje modernizację oczyszczalni „Falenty” oraz rozbudowę sieci wodociągowej i kanalizacyjnej. W Ozorkowie zaplanowano przebudowę oczyszczalni ścieków i rozbudowę sieci, natomiast w Łomiankach powstaną nowe odcinki kanalizacji i wodociągów.

Inwestycje prowadzone będą także w Sierpcu, Polance Wielkiej, Jabłonnie, Siechnicach i Lublinie, gdzie obejmą rozbudowę sieci kanalizacyjnych oraz modernizację systemów oczyszczania ścieków.

Korzyści dla mieszkańców i środowiska

Realizowane projekty zwiększą poziom skanalizowania aglomeracji, poprawią jakość wody oraz efektywność oczyszczania ścieków. Inwestycje przyczynią się do spełnienia wymogów unijnych oraz zwiększenia odporności infrastruktury na zmiany klimatu.

Budżet działania FEnIKS 1.3 wynosi około 4 mld zł, a dotychczas podpisane umowy opiewają na 2,6 mld zł dofinansowania. Projekty te bezpośrednio wpływają na poprawę jakości życia mieszkańców oraz rozwój lokalnej infrastruktury komunalnej.

20 marca 2026 r. w obecności gości, partnerów, pracowników, przyjaciół firmy i przedstawicieli mediów otworzyliście długo oczekiwaną nową halę do produkcji prefabrykatów betonowych w systemie HABA Drain na terenie siedziby spółki HABA-Beton w Olszowej w gminie Ujazd na Opolszczyźnie. Jakie znaczenie dla firmy ma ta inwestycja?

Mamy świadomość, że to nie tylko przecięcie wstęgi i oddanie do użytku nowego obiektu. To potwierdzenie rozwoju, konsekwencji i pracy wielu pokoleń ludzi, którzy budowali markę HABA-Beton. To głębokie przekonanie, że solidne fundamenty – zarówno w betonie, jak i w relacjach – są podstawą trwałego sukcesu.

Nasza firma działa od ponad stu lat. Przez dekady rozwijaliśmy się, przechodząc przez różne etapy gospodarcze, technologiczne i rynkowe. Z małego przedsiębiorstwa w Bawarii staliśmy się firmą o międzynarodowym, a nawet światowym zasięgu, z kilkunastoma oddziałami i silną pozycją w branży. Każdy etap tej drogi był wynikiem ciężkiej pracy, odpowiedzialnych decyzji i zaufania klientów.

Od kiedy HABA-Beton działa w Polsce?

W Polsce jesteśmy obecni od 2005 r. To był ważny moment – wejście na nowy rynek otworzyło nowe możliwości i postawiło nowe wyzwania. Zaczynaliśmy z ambicją, ale też z pokorą wobec lokalnych realiów. Dziś możemy powiedzieć, że była to decyzja słuszna. Polska stała się jednym z kluczowych obszarów naszego rozwoju.

Rozwiązania HABA-Beton od lat znajdują zastosowanie w najbardziej wymagających projektach infrastrukturalnych w Europie. Jesteśmy jedynym producentem prefabrykatów betonowych w Polsce oferującym kompletny system retencji wody, zaczynając od odwodnień liniowych i studni, przez rury, a kończąc na podziemnych zbiornikach do magazynowania wody. To połączenie tradycji, nowoczesnej technologii i praktycznej wiedzy inżynieryjnej w służbie bezpieczniejszych, trwalszych i lepiej odwodnionych dróg.

Jakie przedsięwzięcia były kamieniami milowymi w rozwoju firmy?

Z pewnością kamieniem milowym była realizacja w latach 2020–2022 największego kolektora metodą mikrotunelingu w Europie i jednego z większych na świecie; chyba tylko w Chinach realizowany był podobny. Kolektor powstał w Warszawie, a cały zakres ponadsześciokilometrowego odcinka był budowany z rur betonowych wytwarzanych w HABA-Beton w Olszowej. Rozwijaliśmy zaplecze produkcyjne, logistykę, park maszynowy, postawiliśmy suwnicę bramową z udźwigiem 50 t. Inwestowaliśmy nie tylko w infrastrukturę, ale przede wszystkim w ludzi – w kompetencje, bezpieczeństwo pracy i kulturę organizacyjną.

Kolejnym kamieniem milowym było przejęcie w 2022 r. zakładu Kaprin w Krzeszowicach pod Krakowem, wtedy z ponad 120-osobową załogą. Firma oferuje prefabrykaty betonowe dla kanalizacji, drogownictwa i energetyki. Chociaż początek nie był łatwy, to dla nas była to szansa na rozszerzenie działalności, wzmocnienie pozycji w regionie oraz dalszą dywersyfikację produkcji. Integracja zespołów, wymiana doświadczeń i wspólna praca przyniosły efekty, z których możemy być dumni.

Kolejnym celem, którego realizację rozpoczęliśmy dwa lata temu, jest budowa żwirowni. Infrastruktura jest już na ukończeniu, a od roku wydobywamy żwiry i piaski na mobilnym przesiewaczu. To była strategiczna decyzja, ponieważ daje nam większą niezależność surowcową, stabilność i kontrolę nad jakością. W branży takiej jak nasza dostęp do surowca i jego jakość to fundament – dosłownie i w przenośni. Dzięki temu możemy jeszcze lepiej odpowiadać na potrzeby rynku i naszych klientów.

Teraz skupiacie się na wprowadzaniu na rynek nowego produktu, jakim jest odwodnienie liniowe HABA Drain.

Tak, to właśnie z tego powodu świętujemy dziś oddanie do użytku nowej hali, która jest efektem długofalowej strategii, a nie przypadkowej decyzji. Skuteczne odwodnienie to jeden z filarów trwałej i bezpiecznej infrastruktury drogowej. W warunkach coraz częstszych nawałnic i ekstremalnych zjawisk pogodowych tradycyjne rozwiązania często zawodzą. HABA-Beton proponuje alternatywę – monolityczne odwodnienia szczelinowe HABA Drain, które łączą trwałość, funkcjonalność i troskę o środowisko.

Co wyróżnia system HABA Drain?

Jak przedstawił na otwarciu hali Tomasz Kownacki, menedżer tego produktu, system HABA Drain powstał z myślą o inwestycjach, w których niezawodność ma kluczowe znaczenie. Prefabrykaty wykonane z betonu zbrojonego wysokiej klasy tworzą monolityczną konstrukcję bez rusztów i luźnych połączeń. Dzięki temu nie ma ryzyka, że elementy będą się luzować lub przemieszczać pod wpływem obciążeń. To nie tylko większe bezpieczeństwo użytkowników, ale i znacznie mniejsze koszty utrzymania.

System spełnia wymagania norm PN-EN 1433 i DIN 19850, a dostępne klasy obciążenia – od C250 do F900 – pozwalają stosować go zarówno w strefach ruchu pieszego i na parkingach, jak i na autostradach, lotniskach, placach przemysłowych. HABA Drain jest dostępny w szerokim zakresie wymiarów (DN 100–400) oraz w wersji ze spadkiem, dzięki czemu można precyzyjnie dopasować rozwiązanie do warunków terenowych. System uzupełniają studzienki odwadniające, elementy rewizyjne i narożne, które umożliwiają pełną integrację z infrastrukturą drogową. Co istotne, od średnicy DN 150 odwodnienia można montować bez fundamentu nośnego i opaski betonowej, co przyspiesza prace i zmniejsza koszt inwestycji.

Na sukces firmy pracuje cały zespół. Budowa nowej hali jest tego dobrym przykładem, bo zaangażowało się w nią bardzo wiele osób.

Otwarcie nowej hali produkcyjnej to kolejny krok na drodze naszego rozwoju. To inwestycja w przyszłość – w większe możliwości produkcyjne, w nowoczesne technologie, w efektywność i bezpieczeństwo pracy. Ale przede wszystkim to inwestycja w ludzi. Bo żadna hala, żadna maszyna i żadna technologia nie ma wartości bez zespołu, który potrafi z nich mądrze korzystać. Dlatego w tym miejscu chciał bym podziękować całemu zespołowi produkcji oraz całej administracji. To dzięki nim możemy się pochwalić najlepszą jakością nie tylko na rynku polskim, ale i europejskim.

Chciałbym także złożyć podziękowania wszystkim, którzy przyczynili się do powstania tego obiektu – projektantom Januszowi Kurzycy i Robertowi Respondkowi, wykonawcom firmie Hydrobud K&K Michał Hehmueler, Tomaszowi Walaskowi, Łukaszowi Rurkowi i oczywiście prezesowi Krzysztofowi Kleinemu. Na terenach zewnętrznych firmie Transkom Białdyga Sp. z o.o. – Norbertowi Gruszce i Robertowi Białdydze, oraz wszystkim podwykonawcom, a przede wszystkim naszym pracownikom na czele z Pawłem Niewiadomskim, który uczestniczył i w etapie projektowania, i w etapie budowy. Wasze zaangażowanie, lojalność i profesjonalizm są największą siłą HABA-Beton.

Dziękuję również naszym klientom i partnerom za zaufanie, którym obdarzają nas od lat. To dzięki Wam możemy się rozwijać, podejmować nowe wyzwania i realizować ambitne projekty. Dziękuję Michałowi Wojczyszynowi, dyrektorowi Opolskiego Centrum Rozwoju Gospodarki, Rafałowi Maćkowskiemu, przedstawicielowi Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, Waldemarowi Gajdzie, starościepowiatu strzeleckiego, Hubertowi Ibromowi, burmistrzowi Ujazdu, za przychylną rozmowę i pomoc w różnych sytuacjach, bo jeżeli inwestować, to wśród naprawdę dobrych ludzi, takich jacy są w województwie opolskim.

Dziękuję całej rodzinie Bartlechnerów na czele z Johannem Bartlechnerem juniorem za zaufanie i powierzenie nam tak odpowiedzialnego zadania, jakim jest prowadzenie HABA-Beton Polska

Co zamierzacie dalej?

Patrząc w przyszłość, wiemy jedno – nie zatrzymujemy się. Chcemy nadal inwestować, rozwijać się, wdrażać nowe technologie i podnosić jakość naszych produktów. Chcemy być firmą nowoczesną, odpowiedzialną i stabilną, która łączy ponadstuletnią tradycję z energią i ambicją kolejnych pokoleń.

Nowa hala to powód do dumy, ale też zobowiązanie, aby wytrwale budować pozycję firmy, marki i naszą wspólną przyszłość.

Dziękuję za rozmowę.

www.haba-beton.com/pl

Wodociąg czerpał wodę ze złóż wodonośnych w rejonie Bielan przez usytuowany na lewym brzegu Wisły zespół 20 studni wierconych. Za pomocą lewara woda była transportowana do studni zbiorczej, a dalej z wykorzystaniem pomp tłokowych napędzanych maszynami parowymi podawana na odległość ok. 4,5 km do położonego 49 m powyżej płyty Rynku Głównego zbiornika Kościuszko (pod Kopcem Kościuszki), skąd pod własnym ciśnieniem dochodziła do najwyżej położonych miejsc ówczesnego Krakowa. Z czasem zwiększono liczbę studni, zbudowano wieżę ciśnień oraz drugi zbiornik główny. Jednocześnie uchwalono rządową ustawę o obowiązku podłączenia wszystkich krakowskich posesji do wodociągu miejskiego.

Początkowo zasilano teren miasta i częściowo przedmieścia. W 1901 r. powierzchnia miasta wynosiła niecałe 7 km², z czego ponad 1 km² stanowiły Błonia. Kraków zamieszkiwało ok. 100 tys. osób. Z wodociągu miejskiego korzystało 227 gospodarstw, ale już pod koniec 1902 r. liczba ta wzrosła siedmiokrotnie. W 1908 r. podłączonych do sieci było już 94% budynków w Krakowie, znacznie mniej na przedmieściach. Następowała systematyczna rozbudowa urządzeń i sieci wodociągowej, co było szczególnie ważne w kontekście planowanego przyłączenia do Krakowa gmin ościennych i utworzenia Wielkiego Krakowa (1911). Wtedy to rozszerzono sieć wodociągową na nowe tereny i przystąpiono do budowy Dworca Wodociągowego przy ul. Senatorskiej 1 (ukończony w 1913 r., obecnie siedziba Wodociągów Miasta Krakowa SA). W 1918 r. długość sieci wodociągowej wzrosła do ok. 140 km wobec 81 km na początku.

W 1921 r. ze względu na ograniczoną wydajność studni w Zakładzie Wodociągowym na Bielanach (obecnie ZUW Bielany) wprowadzono zasilanie wód podziemnych wodami rzecznymi z Wisły i Sanki, uruchomiono dwa pierwsze baseny infiltracyjne, a w 1923 r. kolejne trzy. W latach 1924–1925 Zakład był modernizowany, m.in. zbudowano kolejne baseny infiltracyjne, przebudowano halę pomp, kotłownię i kolejkę kursującą pomiędzy Bielanami a wodociągiem na Zwierzyńcu, zbudowanym przez władze wojskowe w 1916 r. jako wodociąg rezerwowy w obawie przed zniszczeniami wojennymi wodociągu głównego. W 1932 r. na Bielanach otwarto laboratorium chemiczne wykonujące badania wody, a także stację chlorowania i laboratorium bakteriologiczne. Równocześnie stale rozbudowywano sieć rurociągów na terenie miasta.

Dzięki uruchomieniu wodociągu można było również usprawnić bardzo przestarzałą, budowaną przez dziesięciolecia w sposób bezplanowy kanalizację miejską. Nieczystości domowe zasadniczo spływały do dwóch kolektorów, z których jeden miał ujście w korycie Starej Wisły (w rejonie dzisiejszej ul. Sebastiana), a drugi – w Wiśle pod Wawelem. Nieczystości kloaczne w większości wywożono beczkami za miasto. Uruchomienie wodociągu, a następnie rozbudowa kanałów betonowych i budowa dużego kolektora z ujściem do Wisły w Dąbiu rozwiązały ten problem. W 1914 r. ustawa kanałowa wprowadziła przymus połączenia nieruchomości z kanalizacją miejską. Z powodu wybuchu wojny nie od razu to zrealizowano, jednak w 1915 r. sieć kanalizacyjna liczyła już 91 km. W 1935 r. do Wodociągu Miejskiego przyłączono Oddział Kanalizacji, tworząc przedsiębiorstwo Miejskie Wodociągi i Kanalizacja.

W połowie lat 50. XX w. woda w Wiśle stała się krytycznie zanieczyszczona, aczkolwiek jej poboru zaprzestano dopiero w 1988 r. W 1955 r. oddano do eksploatacji Zakład Rudawa, wodę pobierano z ujęć głębinowych w Mistrzejowicach, a od 1960 r. także z ujęcia na Dłubni. Zmianą o zasadniczym znaczeniu było uruchomienie w 1974 r. ujęcia na Rabie – ciąg technologiczny Raba I – tworząc w tym celu specjalny zalew, Jezioro Dobczyckie (ok. 20–25 km od Krakowa w linii prostej), a remedium na deficyt wody w Krakowie w latach 80. było oddanie do użytku ciągu Raba II. Obecnie ZUW Raba jest głównym producentem wody dla aglomeracji krakowskiej. Może uzdatnić maksymalnie 186 tys. m³ wody na dobę, natomiast średnio dostarcza ok. 100 tys. m³/d, co zaspokaja 60% potrzeb aglomeracji.

Wodociągi Miasta Krakowa SA (do 4 stycznia 2021 r. Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji SA) zaopatrują w wodę ponad milion mieszkańców Krakowa i kilkunastu sąsiednich gmin. Łączna długość sieci wodociągowej wynosi 2396 km, a kanalizacyjnej – 2052 km. Spółka eksploatuje rozległą infrastrukturę: cztery zakłady uzdatniania wody korzystające z ujęć powierzchniowych (Bielany, Rudawa, Dłubnia, Raba) i ujęcie głębinowe (Mistrzejowice), dwie centralne oczyszczalnie ścieków (Płaszów, Kujawy), cztery lokalne oczyszczalnie ścieków (Bielany, Kostrze, Sidzina, Tyniec), stację termicznej utylizacji osadów (STUO), 47 zbiorników wodociągowych, trzy pompownie wodociągowe, 28 hydroforni i 87 przepompowni kanalizacyjnych.

Rozwój spółki – projekty unijne

W wyniku realizacji wielkiego programu rozbudowy i modernizacji infrastruktury Kraków stał się pierwszym dużym miastem w Polsce, które w sposób kompleksowy rozwiązało problemy gospodarki wodno-ściekowej. W ciągu dekady 2000–2010 zainwestowano w obiekty strategiczne ponad 1 mld zł. Początkowo jedynym zamierzeniem projektu była modernizacja i rozbudowa oczyszczalni w Płaszowie, ale ponieważ koszt inwestycyjny okazał się niemal o połowę niższy, niż przewidywano, pierwotny zakres przedsięwzięcia rozszerzono o trzy zadania: budowę STUO, budowę kolektora DTW, rekultywację lagun osadowych. Projekt płaszowski był jednym z 10. pierwszych, które Komisja Europejska – spośród prawie 400 złożonych aplikacji o dotację z Funduszu ISPA – zakwalifikowała w październiku 2000 r. do finansowania z pierwszej transzy środków pomocowych ISPA (potem Fundusz Spójności). Dofinansowanie wyniosło 55,8 mln € (65% kosztów projektu), angażując ponad 30% środków przeznaczonych dla wszystkich beneficjantów ISPA w 2000 r.

Realizację głównego zadania, czyli modernizacji i rozbudowy oczyszczalni Płaszów,rozpoczęto w 2003 r., a zakończono w 2007 r., uzyskując możliwość pełnego mechaniczno-biologicznego oczyszczania wszystkich ścieków odprowadzanych z centralnych dzielnic Krakowa. Zwiększono przepustowość starej, mechanicznej oczyszczalni w Płaszowie ze 132 tys. do 657 tyś m³/d (potrzebnej w porze deszczowej), zbudowano biologiczną oczyszczalnię o przepustowości 328 tys. m³/d oraz nową nitkę przeróbki osadów ściekowych, obejmującą ich zagęszczanie, fermentację metanową, końcowe odwadnianie, a także produkcję energii elektrycznej z biogazu. W 2010 r. uruchomiono STUO z reaktorem typu Pyrofluid. Obróbce poddawany jest ustabilizowany komunalny osad ściekowy o kodzie 19 08 05. Instalacja przetwarza ok. 64 t suchej masy dziennie. Krakowska spalarnia należy do najlepszych w kraju, biorąc pod uwagę zarówno skuteczność, jak i czas pracy w ciągu roku. Dąży się do tego, aby możliwie cały czas pracowała w układzie autotermicznym (bez wspomagania gazem ziemnym). W planach spółki jest budowa drugiego takiego obiektu, co uwolni ją od konieczności wywozu osadu w okresach obowiązkowych przeglądów. Pozwoli to zwiększyć produkcję energii elektrycznej i cieplnej, której wolumen może zostać wykorzystany do zbudowania pasywnego systemu pompy ciepła na ściekach. W ten sposób Kraków pozyska kolejne zielone źródło energii.

Dla zoptymalizowania pracy obu centralnych krakowskich oczyszczalni – płaszowskiej i nowohuckiej (Kujawy) – zbudowano olbrzymi kolektor dolnej terasy Wisły (DTW), który połączył oba systemy kanalizacyjne Krakowa. Wybudowano pompownię ścieków o przepustowości 0,9 m³/s, kolektor grawitacyjny o długości 6,2 km i dwa rurociągi tłoczne o łącznej długości 0,7 km. Rekultywacji poddano laguny osadowe o powierzchni 18,5 ha na terenie oczyszczalni Płaszów, gdzie przez prawie 30 lat (od 1975 do 2002 r.) deponowano osady z oczyszczalni Płaszów i Kujawy – ich łączną chłonność oszacowano na ok. 370 tys. m³. Po wykonaniu właściwych zabiegów technicznych (ukształtowanie terenu, regulacja warunków hydrologicznych oraz ujęcie biogazu) i agrotechnicznych (odtworzenie gleb, biologiczna i przeciwerozyjna odbudowa zboczy, zazielenienie czaszy lagun) przywrócono wartość użytkową zdewastowanym terenom, zapewniono ochronę przed zanieczyszczeniem wód podziemnych, powierzchni gruntu, powietrza atmosferycznego oraz utworzono między oczyszczalnią Płaszów i przyległymi terenami przemysłowymi pas ochronny zieleni dla oddzielenia tych terenów od osiedli mieszkaniowych. W przyszłości powstanie tam farma fotowoltaiczna lub inna instalacja generująca energię elektryczną.

Zielona energia i plany rozbudowy

W ramach realizowanego od 2003 r. projektu Gospodarka wodno-ściekowa w Krakowie, którego każdy z etapów składał się z wielu zdań szczegółowych, zwodociągowano i skanalizowano miasto. W rezultacie 99,5% mieszkańców Krakowa korzysta z nowoczesnej sieci wodociągowej, a tylko niewiele mniej, 98,5%, ma dostęp do sieci kanalizacyjnej. Obecnie realizowany jest etap VII (od 2025 r.), zakładający m.in. przykrycie największych w Polsce osadników wstępnych oraz obiektów części mechanicznej w oczyszczalni Płaszów, a także budowę szeregu stacji wielostopniowej dezodoryzacji, wykorzystującej układ biofiltrów.

W ostatnich latach działania inwestycyjne skupiają się na optymalizacji pracy urządzeń, efektywności energetycznej, ograniczaniu strat wody. Przedsiębiorstwo szeroko wykorzystuje możliwości wytwarzania energii elektrycznej w procesach technologicznych. W oczyszczalni Płaszów w czterech wydzielonych komorach fermentacyjnych o pojemności 5 tys. m³ każda produkuje się ok. 15 tys. m³ biogazu na dobę. Biogaz magazynowany jest w dwóch zbiornikach o pojemności 3080 m³. Są to nowoczesne zbiorniki, zbudowane w 2023 r., umożliwiające efektywne sterowanie pracą jednostek wytwórczych oraz zmagazynowanie dużej objętości biogazu w okresach jego zwiększonej produkcji (pracują w zakresie od 100 do 20% napełnienia).

W oczyszczalni Płaszów zlokalizowano kilka źródeł wytwarzających energię elektryczną, największym jest oczywiście układ kogeneracyjny. Składa się on z czterech kogeneratorów, których znamionowa moc elektryczna wynosi 800 kW, a moc cieplna ok. 810 kW. Łączna produkcja energii elektrycznej z kogeneracji wyniosła w 2025 r. 11 299 MWh. Kolejnym elementem są dwie turbiny biogazowe o mocy 65 kW każda. Zadaniem turbin jest wykorzystanie nadmiaru biogazu i eliminacja jego spalania w pochodni gazowej. W typowych warunkach turbiny wytwarzają ok. 140 MWh energii elektrycznej oraz ok. 100 kW energii cieplnej. W oczyszczalni Kujawy pracują dwie jednostki kogeneracyjne o mocy 192 kW oraz jedna o mocy 173 kW, a także turbina gazowa o mocy 200 kW, produkując 6663 MWh energii elektrycznej (2025).

Jednostki kogeneracyjne nie są jedynymi źródłami dodatkowej energii elektrycznej. W oczyszczalni Płaszów działa farma fotowoltaiczna o mocy 60 kWp, która wytwarza 54 MWh energii elektrycznej rocznie. Druga farma fotowoltaiczna o mocy 920 kWp została uruchomiona w 2024 r. na dachu poletek osadowych w ZUW Raba i produkuje 866 MWh energii rocznie. Wytworzona energia jest wykorzystywana do zasilania urządzeń technologicznych i potrzeb własnych zakładów. W rezultacie w oczyszczalni Płaszów wytwarzana energia elektryczna pokrywa ok. 45% jej całkowitego zapotrzebowania na energię elektryczną oraz 100% zapotrzebowania na ciepło, natomiast w oczyszczalni Kujawy – 79% zapotrzebowania na energię elektryczną i 100% zapotrzebowania na ciepło. Zgodnie z wymogami dyrektywy ściekowej planowane jest zwiększenie możliwości przyjęcia ładunku zanieczyszczeń o 40% w ramach dużego projektu inwestycyjnego Płaszów 3.0, który zakłada rozbudowę zakładu o kolejne bioreaktory, aby zwiększyć przepustowość ładunków w procesie biologicznego oczyszczania ścieków. Budowa dodatkowych dwóch WKF-ów i wzrost produkcji energii elektrycznej zwiększy też poziom pasywności energetycznej tej oczyszczalni.

Wśród innych urządzeń wytwarzających energię elektryczną w Płaszowie jest turbina Kaplana z podwójną regulacją, sprzężona z generatorem o mocy 85 kW, zlokalizowana na wylocie ścieków oczyszczonych. W porze bezdeszczowej średnia moc wytwarzana przez turbinę wynosi ok. 60 kW. Również w tym przypadku energia jest zużywana na potrzeby oczyszczalni. Kolejnym miejscem, gdzie wykorzystując energię potencjalną wody, wytwarzana jest energia elektryczna, jest komora regulacyjna KP3 na przesyle wody z ZUW Raba do Krakowa. Uwzględniając naturalne uwarunkowania związane zarówno z wysokością spadu, jak i ilością wolnego miejsca w komorze zastosowano turbinę Francisa o osi poziomej ze zmienną regulacją łopat. Turbina połączona jest z generatorem o mocy 440 kW. W ciągu roku zespół produkuje 2216 MWh energii elektrycznej. W tym przypadku całość energii jest sprzedawana do sieci operatora, gdyż nie ma możliwości jej wykorzystania w obiekcie. Ogółem produkcja energii stanowi ok. 23% całkowitego zapotrzebowania przedsiębiorstwa. Obniża to koszty działalności oraz przynosi korzyści ekologiczne – redukcja emisji CO₂ wynosi ok. 12,5 tys. t w skali roku, mniejsza jest także emisja dwutlenku siarki, tlenków azotu, tlenku węgla oraz pyłów.

Najwyższa jakość, niezależnie od zmian klimatu. Tu chcę żyć

Misja Wodociągów Miasta Krakowa SA Jesteśmy z Wami. Każdego dnia uwzględnia potrzeby odbiorców i definiuje podstawowe cele w odniesieniu do wszystkich grup interesariuszy. Słowa te można odnosić m.in. do odpowiedniej jakości wody jako podstawowej potrzeby każdego odbiorcy. ZUW Raba był ostatnim zakładem uzdatniania należącym do spółki, w którym do dezynfekcji stosowano chlor gazowy. Zrezygnowano z niego po tym, jak w latach 2013–2014 zbudowano tam instalację UV oraz elektrolizery do produkcji podchlorynu sodu wraz z potrzebną infrastrukturą. W 2019 r. uruchomiono dwa kolejne układy dezynfekcyjne, kończąc proces modernizacji systemu dezynfekcji wody pobieranej z Jeziora Dobczyckiego. Instalacje te powstały w Sierczy (na południe od Wieliczki), gdzie znajduje się kompleks zbiorników retencyjnych stanowiących rezerwuar wody tłoczonej z Raby dla znacznego obszaru Krakowa na wypadek awarii rurociągu lub ujęcia, oraz w nastawni Piaski Wielkie, gdzie następuje rozdział wody do różnych rejonów miasta.

W Wodociągach Miasta Krakowa SA już w 2012 r. wprowadzono kompleksową metodę oceny i zarządzania ryzykiem w całym łańcuchu dostaw wody, zgodną z metodyką określoną w wytycznych WHO dotyczących WSP oraz nową normą PN-EN 15975, cz. 2. Dla ochrony systemu zaopatrzenia Krakowa w wodę przed incydentalnymi zanieczyszczeniami wprowadzono takie rozwiązania, jak, m.in. sanitarna ochrona zlewni – strefy ochronne, stacje osłonowe i system zdalnego przekazywania danych (stacje wczesnego ostrzegania wyposażone w automatyczne analizatory wybranych zanieczyszczeń), zapasowe zbiorniki przepływowe wody surowej, ciągły pomiar podstawowych parametrów fizykochemicznych wody, alternatywne technologie uzdatniania wody, systematyczna analiza i ocena statystyczna wyników badań w celu określenia tendencji zmian jakości wody.

Przedsiębiorstwo dysponuje bardzo nowoczesnym i sprawnym systemem kontroli jakości wody, który obejmuje analizy, począwszy od stref sanitarnych rzek stanowiących źródła wody do spożycia, przez stacje osłonowe zabezpieczające ujęcia wody przed incydentalnymi zanieczyszczeniami, kontrolę ciągów technologicznych w zakładach uzdatniania, a skończywszy na kompleksowych badaniach wody dostarczanej do miejskiej sieci wodociągowej oraz pobieranej w 33 stałych punktach na końcówkach tej sieci. Potwierdzeniem spełnienia norm jakościowych produkowanej wody są badania prowadzone przez Centralne Laboratorium spółki, w ramach którego funkcjonują bardzo dobrze wyposażone pracownie. Centralne Laboratorium należy do ścisłej krajowej czołówki pod względem liczby wdrożonych metod analitycznych (200 metod) i wykonywanych badań (ok. 110 tys. rocznie). Łączna liczba kontrolowanych wskaźników fizykochemicznych i bakteriologicznych wody do spożycia wynosi ok. 108, określonych w stosownym rozporządzeniu Ministra Zdrowia. Istotnym elementem pracy Centralnego Laboratorium jest wdrożenie, udokumentowanie i utrzymanie systemu zarządzania, udział w badaniach międzylaboratoryjnych, walidacja metod oraz sprawny system informatyczny, zapewniający archiwizację, raportowanie i ocenę statystyczną wyników analitycznych. Jednostka posiada certyfikat akredytacji (akredytacja nr AB 776), wydany przez Polskie Centrum Akredytacji, potwierdzający kompetencje do wykonywania badań oraz spełnienie wymagań normy PN-EN ISO/IEC 17025:2018. Ponadto w związku z wprowadzeniem nowej dyrektywy w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (2020/2184) akredytowano dodatkowe metody badań.

Ważne miejsce w działaniach spółki zajmuje adaptacja do zmian klimatu i zwiększanie odporności infrastruktury miejskiej na występowanie deszczy nawalnych, których konsekwencją są lokalne podtopienia, zakłócanie pracy systemów kanalizacyjnych i oczyszczalni ścieków oraz przekraczanie dopuszczalnej liczby zrzutów ścieków i wód opadowych przez przelewy burzowe. Odzwierciedleniem strategii zrównoważonego rozwoju jest wizja Wodociągów Miasta Krakowa SA: Najwyższa jakość, niezależnie od zmian klimatu. Tu chcę żyć. Spółka opracowała jeden z największych i najbardziej skomplikowanych w Europie modeli hydraulicznych sieci kanalizacyjnej i wodociągowej, ze 100-procentowym odzwierciedleniem topologii w GIS. Zbudowano też sieć deszczomierzy, które swoim zasięgiem pokryły całą zlewnię kanalizacyjną miasta. W ramach rozbudowanego systemu monitoringu warunków pogodowych dane z deszczomierzy są wykorzystywane do kalibracji i ciągłej weryfikacji poprawności funkcjonowania modelu hydraulicznego sieci kanalizacyjnej Krakowa oraz bieżącej oceny zagrożenia powodziami miejskimi. Model szczegółowy hydrauliczny sieci kanalizacyjnej działa w czasie rzeczywistym i umożliwia przewidywanie zdarzeń deszczowych, identyfikację obszarów zagrożonych oraz odcinków sieci narażonych na przeciążenie. Optymalizacja działania kanalizacji oparta na modelowaniu hydraulicznym pomaga również minimalizować ryzyko zanieczyszczenia rzek ściekami, redukując częstotliwość zrzutów z przelewów burzowych. W 2024 r. spółka oddała do użytku olbrzymi kolektor retencyjny Bonarka o średnicy 3 m do przetrzymywania mieszaniny ścieków i wód opadowych, które zbierają się podczas deszczy nawalnych w rejonie centrum handlowego Bonarka. W najbliższych planach jest budowa zbiornika retencyjnego o pojemności 15 tys. m³ u stóp wzgórza wawelskiego, wyposażonego w pełni automatyczną kratę podczyszczającą typu HRK (tego typu kratę Wodociągi Miasta Krakowa SA jako pierwsze w Polsce uruchomiły na przelewie Żaglowa nad Wisłą), w wyniku czego aż w 80% będzie można ograniczyć działanie przelewu burzowego Wawel. Podobny zbiornik planowany w rejonie Błoń odciąży hydraulicznie kanalizację ogólnospławną w rejonie Alei Trzech Wieszczów i pozwoli wprowadzić kolejne ograniczenia w działaniu przelewów burzowych, których zlewnią jest Wisła.

Pozycja w branży, znaczenie dla miasta

Wodociągi Miasta Krakowa SA są liderem w branży wodociągowo-kanalizacyjnej, produkując wodę spełniającą rygorystyczne normy jakościowe, stosując innowacyjne rozwiązania techniczne i efektywne metody zarządzania oraz promując wysoką kulturę pracy, za co były wielokrotnie nagradzane. Wysokie notowania w rankingach potwierdza drugie miejsce w rankingu efektywnej gospodarki wodnej Water City Index 2025. Firma została również doceniona w rankingu Forbesa, zajmując trzecie miejsce w kategorii energetyka i usługi komunalne (2024). Podczas IX Międzynarodowej Konferencji Technologie Bezwykopowe NO-DIG POLAND 2022 otrzymała nagrodę specjalną EXPERT za wyjątkowo aktywne włączenie się w organizację warsztatów i konferencji NO-DIG POLAND 2022. Wśród ważniejszych nagród i wyróżnień z ostatnich lat są m.in.: tytuł Przedsiębiorstwa Fair Play, nagroda Polskiej Izby Ekologii za całokształt działalności EKOLAUR, statuetka TYTAN za innowacyjne projekty, wyróżnienie Lider ERM dla Piotra Ziętary, prezesa zarządu Wodociągów Miasta Krakowa SA, za systemowe podejście do zarządzania ryzykiem. Przedstawiciele spółki aktywnie działają w samorządzie gospodarczym i organizacjach branżowych, m.in. prezes Piotr Ziętara jest wiceprzewodniczącym Rady Izby Gospodarczej „Wodociągi Polskie”.

Firma promuje odpowiedzialne korzystanie z zasobów naturalnych, redukcję śladu węglowego i dbałość o ekosystemy. Jedną z form dotarcia do mieszkańców z tym przekazem jest edukacja kierowana do różnych grup wiekowych. Wspólną naukę przez zabawę proponuje Festiwal Wody, wydarzenie dla rodzin, zorganizowane po raz siódmy w 2025 r. Łączy on kreatywność, eksperymenty i aktywną zabawę, uczy oszczędzania wody i postaw proekologicznych.

Spółka na różne sposoby zaznacza swoją obecność w mieście, odpowiadając na potrzeby mieszkańców. W 2018 r. z okazji setnej rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości ofiarowała Krakowowi zbudowaną przez siebie nowoczesną w formie, z kurtynami wodnymi i iluminacją LED-ową, fontannę w Parku Lotników Polskich, oddzielającą odpoczywających w nim ludzi od ruchliwej ulicy. Zainaugurowano przy tym nową coroczną tradycję, że po opróżnieniu krakowskich fontann z bilonu zebraną kwotę spółka mnoży razy sto (stulecie odzyskania niepodległości) i przekazuje Krakowskiemu Towarzystwu Opieki nad Zwierzętami, aby czworonożnym mieszkańcom schroniska łatwiej było przetrwać zimę.

Wodociągi Miasta Krakowa SA są mecenasem kultury, m.in. w 2024 r. otrzymały nagrodę Dźwigacza Kultury za wsparcie festiwalu Misteria Paschalia. Mają też ważny wkład w ochronę niematerialnego dziedzictwa, jakim jest tradycja pochodu Lajkonika, zwanego Konikiem Zwierzynieckim, w 2014 r. wpisana na krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego jako jedno z pierwszych pięciu zjawisk kulturowych. W postać Lajkonika, który wraz ze swoim orszakiem przemierza Kraków, wyruszając w trasę sprzed siedziby przedsiębiorstwa przy ul. Senatorskiej 1, tradycyjnie wcielają się pracownicy Wodociągów. Po Wojciechu Gilowskim przez 35 lat (do 2022 r.) był nim Zbigniew Glonek, a obecnie tę tradycję kultywuje jego syn Mariusz Glonek, również zatrudniony w spółce wodociągowej.

125 lat temu powstało przedsiębiorstwo, bez którego usług nie można wyobrazić sobie codziennego życia w Krakowie. Przez te lata stało się mocną marką – profesjonalną i zdolną do ciągłego rozwoju, odpowiedzialną i zaangażowaną społecznie, dbającą o komunikację ze społeczeństwem, któremu służy.

https://wodociagi.krakow.pl

Budownictwo w obliczu presji klimatycznej i surowcowej

Ekologiczna transformacja budownictwa nie wynika wyłącznie z rosnącej świadomości środowiskowej, lecz z nakładających się na siebie presji regulacyjnych, ekonomicznych i surowcowych. Sektor funkcjonuje dziś w warunkach zmieniających się zasad gry, w których emisja gazów cieplarnianych, zużycie energii oraz dostępność materiałów stają się kategoriami mierzalnymi, raportowanymi i coraz częściej wycenianymi finansowo.

W Europie ramy tej zmiany wyznaczają kolejne pakiety legislacyjne związane z realizacją celów klimatycznych, w tym mechanizmy redukcji emisji w sektorach energochłonnych, zaostrzenie wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej budynków i obowiązki raportowania w obszarze zrównoważonego finansowania. Taksonomia UE oraz regulacje dotyczące raportowania ESG powodują, że inwestycje budowlane są oceniane nie tylko przez pryzmat kosztu i funkcji, lecz również ich śladu środowiskowego w całym cyklu życia. W praktyce wymaga to uwzględnienia emisji wbudowanych w materiały konstrukcyjne, wpływu na zasoby wodne czy potencjału do recyklingu już na etapie koncepcji projektowej.

Równocześnie rośnie presja ekonomiczna związana z kosztami energii i surowców. Wahania cen stali, cementu i kruszyw w ostatnich latach pokazały, jak silnie globalne łańcuchy dostaw oddziałują na lokalne rynki inwestycyjne. Budownictwo jako sektor silnie uzależniony od materiałów o wysokiej energochłonności produkcji bezpośrednio odczuwa skutki transformacji energetycznej. Wzrost cen uprawnień do emisji CO₂ przekłada się na koszt wyrobów budowlanych, a tym samym na budżety inwestycji infrastrukturalnych i kubaturowych.

Istotnym czynnikiem jest także ograniczona dostępność surowców pierwotnych oraz rosnące koszty ich pozyskania. W wielu regionach świata eksploatacja piasku i kruszyw naturalnych staje się problemem środowiskowym i społecznym. Według analiz międzynarodowych organizacji tempo zużycia surowców budowlanych przekracza możliwości ich naturalnej regeneracji. To zjawisko prowadzi do redefinicji podejścia do materiałów – z postrzegania ich jako zasobu jednorazowego do traktowania jako elementu obiegu, który powinien zostać odzyskany i ponownie wykorzystany.

Presja klimatyczna ma również wymiar fizyczny. Coraz częstsze zjawiska ekstremalne – fale upałów, intensywne opady, powodzie i susze – wymuszają zmianę standardów projektowych. Infrastruktura transportowa, obiekty hydrotechniczne i budynki muszą być projektowane z uwzględnieniem scenariuszy klimatycznych, które jeszcze dekadę temu miały charakter teoretyczny. W wielu krajach, m.in. w Holandii i Danii, adaptacja do zmian klimatu stała się integralną częścią polityki planistycznej i inwestycyjnej, a kryteria odporności środowiskowej są traktowane równorzędnie z parametrami technicznymi.

Zmienia się także struktura finansowania inwestycji. Banki, fundusze infrastrukturalne i inwestorzy instytucjonalni coraz częściej wymagają udokumentowania parametrów środowiskowych projektów, w tym analizy cyklu życia oraz planów redukcji emisji. Projekty niespełniające określonych kryteriów mogą mieć ograniczony dostęp do kapitału lub wyższy koszt finansowania. W konsekwencji transformacja ekologiczna przestaje być wyborem, a staje się elementem zarządzania ryzykiem inwestycyjnym.

W Polsce równolegle realizowany jest szeroki program inwestycji infrastrukturalnych obejmujących drogi, linie kolejowe, energetykę oraz gospodarkę wodną. Skala tych przedsięwzięć sprawia, że decyzje dotyczące doboru materiałów i technologii będą oddziaływać na bilans emisyjny kraju przez kolejne dekady. W praktyce kryteria środowiskowe mają jednak ograniczone znaczenie w przetargach dotyczących dużych projektów infrastrukturalnych, gdzie podstawowym kryterium pozostaje cena i parametry techniczne. Mechanizmy tzw. Zielonych Zamówień Publicznych funkcjonują w polskim systemie prawnym, lecz dotyczą głównie wybranych kategorii zakupów publicznych i mają niewielki udział w całym rynku zamówień. Jednocześnie w sektorze prywatnym aspekty środowiskowe są coraz częściej brane pod uwagę w procesie inwestycyjnym i stopniowo zyskują znaczenie jako element oceny projektów.

Presja klimatyczna i surowcowa nie oznacza jednak wyłącznie ograniczeń. Staje się katalizatorem innowacji technologicznych, rozwoju nowych materiałów oraz cyfrowych narzędzi wspierających projektowanie. W kolejnych latach to zdolność do integrowania aspektów środowiskowych z ekonomiką inwestycji będzie jednym z kluczowych czynników konkurencyjności przedsiębiorstw budowlanych i projektowych. Ekologiczna transformacja nie jest więc jedynie reakcją na regulacje, lecz elementem głębszej zmiany modelu funkcjonowania całego sektora.

Dekarbonizacja jako nowy standard sektora

Dekarbonizacja staje się osią porządkującą współczesne budownictwo. Nie jest już jedynie elementem strategii klimatycznych państw czy polityk korporacyjnych, lecz przekłada się na konkretne wymagania projektowe, przetargowe i finansowe. Obejmuje zarówno etap użytkowania obiektów, jak i produkcję materiałów, logistykę oraz sam proces budowy. Oznacza to konieczność mierzenia, porównywania i redukowania emisji w całym cyklu życia inwestycji.

Emisje operacyjne i wbudowane – zmiana punktu ciężkości

Przez lata głównym obszarem redukcji emisji w budownictwie była faza użytkowania budynków. Standardy energetyczne zaostrzano przez wymagania dotyczące izolacyjności przegród, sprawności instalacji oraz udziału odnawialnych źródeł energii. W efekcie w nowych obiektach zużycie energii operacyjnej znacząco spadło w porównaniu z budynkami wznoszonymi jeszcze na początku XXI w.

Wraz z tą poprawą rośnie jednak znaczenie emisji wbudowanych, powstających w trakcie produkcji materiałów budowlanych, ich transportu oraz realizacji inwestycji. W budynkach o wysokiej efektywności energetycznej udział emisji materiałowych w całkowitym śladzie węglowym może być zbliżony do emisji operacyjnych w całym okresie eksploatacji. Oznacza to, że decyzje konstrukcyjne i materiałowe podejmowane na etapie koncepcji zaczynają mieć kluczowe znaczenie dla bilansu środowiskowego inwestycji.

W odpowiedzi na to przesunięcie punktu ciężkości coraz większą rolę odgrywa analiza cyklu życia (LCA). Narzędzie to pozwala oszacować emisje i zużycie zasobów w całym okresie istnienia obiektu – od wydobycia surowców po rozbiórkę. W wielu krajach europejskich LCA jest już wymagane przy realizacji inwestycji publicznych lub stanowi element procedur certyfikacyjnych. W praktyce analiza wariantów konstrukcyjnych pod kątem śladu węglowego staje się częścią procesu projektowego, a nie jedynie dokumentem przygotowywanym na potrzeby raportowania.

Zmiana ta wpływa również na sposób myślenia o konstrukcji. Ograniczanie nadmiernego zużycia materiałów, optymalizacja przekrojów, poszukiwanie rozwiązań o mniejszej energochłonności produkcji stają się elementem racjonalizacji nie tylko kosztowej, lecz także środowiskowej. Dekarbonizacja oznacza więc przesunięcie akcentu z samej efektywności energetycznej na całościowy bilans emisji.

Materiały o obniżonym śladzie węglowym

Szczególne znaczenie w procesie dekarbonizacji mają materiały konstrukcyjne, których produkcja tradycyjnie wiąże się z wysoką energochłonnością i emisjami procesowymi. W sektorze cementowym rozwijane są technologie ograniczające udział klinkieru w cemencie przez stosowanie dodatków mineralnych oraz wykorzystanie energii z odnawialnych źródeł w procesach produkcyjnych. Prowadzone są także projekty związane z wychwytywaniem i magazynowaniem CO₂. W efekcie na rynku pojawiają się rozwiązania o obniżonym śladzie węglowym w porównaniu z konwencjonalnymi materiałami.

W przemyśle stalowym kierunek zmian wyznaczają inwestycje w produkcję stali z wykorzystaniem wodoru zamiast koksu w procesie redukcji rudy żelaza. Projekty realizowane w Skandynawii i Niemczech zakładają stopniowe przejście na technologie oparte na energii elektrycznej z odnawialnych źródeł. Choć rozwiązania te wymagają znacznych nakładów inwestycyjnych, wpisują się w długofalową strategię ograniczania emisji w jednym z najbardziej emisyjnych sektorów przemysłu.

Alternatywą dla tradycyjnych materiałów konstrukcyjnych jest również  budownictwo drewniane z drewna klejonego warstwowo oraz systemy hybrydowe łączące drewno z betonem lub stalą. W Austrii, Norwegii, Kanadzie realizowane są wielokondygnacyjne obiekty w technologii masywnego drewna, co pokazuje, że materiał ten może być stosowany nie tylko w budownictwie jednorodzinnym, ale także w obiektach o większej skali. Wybór materiału konstrukcyjnego coraz częściej analizowany jest nie tylko pod kątem parametrów wytrzymałościowych i kosztowych, ale również jego wpływu na bilans emisji w całym cyklu życia.

Niskoemisyjne place budowy i łańcuch dostaw

Dekarbonizacja obejmuje również etap realizacji inwestycji, który dotychczas rzadko był przedmiotem szczegółowych analiz emisyjnych. Tradycyjnie place budowy opierały się na sprzęcie spalinowym oraz intensywnym transporcie materiałów na duże odległości. Obecnie obserwuje się stopniową elektryfikację maszyn budowlanych oraz wprowadzanie wymagań dotyczących ograniczenia emisji w trakcie realizacji projektów, szczególnie na obszarach miejskich.

Równocześnie rośnie znaczenie prefabrykacji i industrializacji procesów budowlanych. Produkcja elementów w warunkach kontrolowanych przyczynia się do ograniczenia strat materiałowych, optymalizacji zużycia energii oraz skrócenia czasu realizacji inwestycji. Prefabrykacja sprzyja także redukcji liczby transportów na plac budowy i poprawie efektywności logistycznej.

Istotnym elementem jest skracanie łańcuchów dostaw i większe wykorzystanie materiałów lokalnych. Ograniczenie odległości w transporcie zmniejsza emisję związaną z logistyką oraz zwiększa odporność inwestycji na zakłócenia w globalnych łańcuchach dostaw. W tym ujęciu dekarbonizacja nie dotyczy wyłącznie pojedynczych technologii, lecz całej organizacji procesu inwestycyjnego.

Od linearności do gospodarki zasobami

Model rozwoju budownictwa przez dekady opierał się na schemacie liniowym: wydobycie surowców, produkcja materiałów, realizacja inwestycji, eksploatacja, a następnie rozbiórka i unieszkodliwienie odpadów. W warunkach rosnących kosztów surowców, presji klimatycznej i ograniczeń środowiskowych podejście to staje się coraz mniej racjonalne ekonomicznie i systemowo. Gospodarka zasobami w sektorze budowlanym oznacza przejście od modelu jednorazowego zużycia do modelu obiegu, w którym materiały traktowane są jako zasób o długim cyklu życia, możliwy do odzysku i ponownego wykorzystania.

Budownictwo jest jednym z największych konsumentów surowców naturalnych oraz istotnym producentem odpadów. W Unii Europejskiej odpady budowlane i rozbiórkowe stanowią znaczącą część wszystkich generowanych odpadów. Zmiana podejścia do zarządzania materiałami staje się zatem elementem polityki środowiskowej oraz narzędziem ograniczania kosztów i zmniejszania zależności od surowców pierwotnych.

Urban mining i selektywna dekonstrukcja

Pojęcie urban mining odnosi się do traktowania istniejącej zabudowy jako magazynu surowców. Budynki i infrastruktura przestają być postrzegane wyłącznie jako obiekty użytkowe, a zaczynają być analizowane jako zbiory materiałów o określonej wartości technicznej i ekonomicznej. To odejście od tradycyjnej, szybkiej rozbiórki na rzecz selektywnej dekonstrukcji, umożliwiającej odzysk elementów konstrukcyjnych i materiałów.

Selektywna dekonstrukcja umożliwia demontaż stali konstrukcyjnej, odzysk elementów prefabrykowanych czy wydzielenie frakcji kruszyw możliwych do ponownego wykorzystania. Wymaga to jednak odpowiedniego planowania, dokumentacji technicznej oraz infrastruktury przetwarzania. W wielu krajach Europy Zachodniej wprowadzane są regulacje zobowiązujące inwestorów do sporządzania audytów materiałowych przed rozbiórką i oszacowania potencjału odzysku.

Urban mining ma znaczenie szczególnie na mocno zurbanizowanych obszarach, gdzie dostęp do nowych złóż surowców jest ograniczony, a transport materiałów generuje dodatkowe koszty i emisję CO₂. Odzysk stali czy elementów prefabrykowanych może ograniczyć zapotrzebowanie na produkcję materiałów pierwotnych, a tym samym zmniejszyć emisję związaną z ich wytwarzaniem.

Recykling materiałów budowlanych

Recykling stanowi kolejny filar gospodarki zasobami w budownictwie. Najbardziej rozpowszechnioną praktyką jest wykorzystanie kruszyw wtórnych powstających z rozdrobnionego betonu, cegły i nawierzchni asfaltowych. W wielu państwach europejskich kruszywa z recyklingu są stosowane w podbudowach drogowych, warstwach konstrukcyjnych oraz jako materiał wypełniający. Wymaga to jednak kontroli jakości i dostosowania norm technicznych, tak aby zapewnić odpowiednią trwałość i bezpieczeństwo konstrukcji.

Szczególną rolę w obiegu zamkniętym odgrywają metale, przede wszystkim stal i aluminium. Materiały te mogą być wielokrotnie przetwarzane bez istotnej utraty właściwości mechanicznych. Wysoki poziom recyklingu stali konstrukcyjnej w wielu krajach wynika zarówno z wartości ekonomicznej złomu, jak i rozwiniętej infrastruktury hutniczej. Aluminium, wykorzystywane m.in. w fasadach i elementach wykończeniowych, również charakteryzuje się dużym potencjałem ponownego przetworzenia przy znacznie niższym zużyciu energii niż w przypadku produkcji pierwotnej.

Rozwój recyklingu materiałów budowlanych wymaga jednak nie tylko technologii przetwarzania, ale także odpowiednich mechanizmów rynkowych. Stabilny popyt na surowce wtórne, jasne wymagania jakościowe oraz wsparcie regulacyjne stanowią warunek zwiększenia udziału materiałów z recyklingu w nowych inwestycjach.

Paszporty materiałowe i cyfrowa identyfikacja zasobów

Efektywna gospodarka zasobami wymaga wiedzy o tym, jakie materiały zostały użyte w danym obiekcie, w jakiej ilości i o jakich parametrach. Odpowiedzią na to wyzwanie są paszporty materiałowe, czyli cyfrowe zestawienia informacji o składzie budynku, umożliwiające identyfikację potencjalnych zasobów w przyszłości.

W Holandii i Niemczech rozwijane są systemy cyfrowej ewidencji materiałów, które pozwalają powiązać dane projektowe z informacjami o właściwościach środowiskowych i możliwościach recyklingu. W połączeniu z modelami BIM paszporty materiałowe tworzą podstawę do planowania przyszłej dekonstrukcji oraz ponownego wykorzystania elementów konstrukcyjnych.

Integracja danych środowiskowych z modelami cyfrowymi umożliwia analizę scenariuszy modernizacji, przebudowy czy rozbiórki jeszcze na etapie projektowania. Budynek przestaje być obiektem o zamkniętym cyklu życia, a staje się elementem dynamicznego systemu, w którym materiały mogą krążyć pomiędzy kolejnymi inwestycjami.

Przejście od linearności do gospodarki zasobami oznacza zatem zmianę sposobu postrzegania materiałów budowlanych – z kosztu jednorazowego na długoterminowy kapitał materiałowy. To jeden z kluczowych filarów ekologicznej transformacji sektora, który łączy aspekty środowiskowe z ekonomiczną racjonalnością inwestycji.

Adaptacja do zmian klimatu i odporność infrastruktury

Redukcja emisji CO₂ stanowi jeden z filarów transformacji budownictwa, jednak równocześnie wzrasta znaczenie adaptacji do zmian klimatu. Nawet przy ambitnych scenariuszach ograniczania emisji część skutków globalnego ocieplenia jest już nieunikniona. Coraz częstsze fale upałów, intensywne opady, powodzie błyskawiczne i okresy suszy wpływają na trwałość konstrukcji, bezpieczeństwo użytkowników oraz koszty utrzymania infrastruktury. Odporność przestaje być kategorią abstrakcyjną, a staje się wymiernym parametrem projektowym.

Adaptacja oznacza uwzględnienie w procesie projektowania scenariuszy klimatycznych wykraczających poza dane historyczne. W praktyce dotyczy to zarówno systemów odwodnienia, konstrukcji nawierzchni drogowych i torowisk, jak i budynków kubaturowych czy obiektów hydrotechnicznych. W wielu krajach kwestie odporności środowiskowej są integrowane z polityką planistyczną i standardami technicznymi, co prowadzi do redefinicji kryteriów trwałości i bezpieczeństwa infrastruktury.

Retencja i błękitno-zielona infrastruktura

Jednym z najbardziej widocznych kierunków adaptacji jest rozwój błękitno-zielonej infrastruktury, łączącej rozwiązania hydrotechniczne z elementami przyrodniczymi. Celem jest zwiększenie retencji wody opadowej, ograniczenie ryzyka podtopień oraz poprawa mikroklimatu w miastach.

Holandia od lat rozwija systemy zarządzania wodą, w których ochrona przeciwpowodziowa łączy się z kształtowaniem przestrzeni publicznych. Koncepcje room for the river polegają na oddawaniu rzekom przestrzeni zalewowych zamiast wyłącznie podwyższania wałów. W Kopenhadze wdrożono plan zarządzania wodami opadowymi, który po serii gwałtownych ulew zakłada tworzenie ulic i placów zdolnych do czasowego retencjonowania nadmiaru wody. Z kolei Singapur rozwija zintegrowany system zarządzania wodą oparty na zbiornikach retencyjnych, parkach zalewowych i wykorzystaniu wód opadowych w miejskim obiegu.

Wspólnym mianownikiem tych działań jest odejście od wyłącznie technicznych rozwiązań kanalizacyjnych na rzecz systemów rozproszonych, które łączą funkcje infrastrukturalne, środowiskowe i społeczne. Zielone dachy, ogrody deszczowe, niecki infiltracyjne czy nawierzchnie przepuszczalne stają się elementem standardowego wyposażenia nowoczesnych inwestycji miejskich.

Projektowanie odporne na zjawiska ekstremalne

Zmiany klimatu wpływają na parametry obciążeń, które muszą być uwzględniane w projektowaniu konstrukcji. Wzrost częstotliwości intensywnych opadów wymusza przegląd systemów odwodnienia i zwiększenie ich przepustowości. Dłuższe okresy upałów oddziałują na nawierzchnie asfaltowe, konstrukcje stalowe oraz elementy elewacyjne, co może prowadzić do przyspieszonej degradacji materiałów.

W wielu krajach aktualizowane są normy techniczne i wytyczne projektowe według scenariuszy klimatycznych opracowywanych przez instytuty meteorologiczne i ośrodki badawcze. Projektowanie oparte wyłącznie na danych historycznych staje się niewystarczające. Coraz częściej uwzględnia się prognozowane zmiany temperatury, poziomu wód czy intensywności opadów w horyzoncie kilkudziesięciu lat.

Odporność infrastruktury dotyczy również ciągłości funkcjonowania systemów transportowych i energetycznych. Mosty, linie kolejowe, sieci przesyłowe i obiekty inżynieryjne muszą być przygotowane na warunki wykraczające poza dotychczasowe doświadczenia eksploatacyjne. Adaptacja oznacza więc nie tylko wzmocnienie konstrukcji, lecz także elastyczność systemową i możliwość szybkiej odbudowy po zdarzeniach ekstremalnych.

W kontekście modernizacji infrastruktury podziemnej coraz większe znaczenie zyskują technologie bezwykopowe, za pomocą których poddaje się renowacji i buduje nowe sieci bez rozległych wykopów otwartych. Ograniczenie ingerencji w nawierzchnie drogowe, zieleń miejską i istniejącą zabudowę zmniejsza emisje związane z transportem materiałów i utylizacją gruntu, a także skraca czas realizacji inwestycji. W warunkach gęstej zabudowy miejskiej rozwiązania te stają się narzędziem zwiększania odporności systemów wodociągowo-kanalizacyjnych i energetycznych przy jednoczesnym ograniczeniu oddziaływania środowiskowego.

Infrastruktura wspierająca bioróżnorodność

Transformacja sektora obejmuje także integrację infrastruktury z otoczeniem przyrodniczym. Wzrost fragmentacji siedlisk spowodowany rozwojem sieci drogowych i kolejowych wymusza wprowadzanie rozwiązań minimalizujących bariery ekologiczne. Przejścia dla zwierząt, ekodukty i przepusty dostosowane do migracji fauny stają się standardem w nowych inwestycjach transportowych w wielu krajach europejskich i w Ameryce Północnej.

Jednocześnie rozwijane są rozwiązania określane jako nature-based solutions, polegające na wykorzystaniu procesów naturalnych do realizacji funkcji infrastrukturalnych. Odtwarzanie terenów podmokłych w celu retencji wody, renaturyzacja cieków, tworzenie zielonych korytarzy w miastach łączą cele środowiskowe z poprawą jakości życia mieszkańców.

Infrastruktura wspierająca bioróżnorodność nie jest już traktowana jako element dodatkowy, lecz jako integralna część planowania przestrzennego i projektowania inwestycji. Adaptacja do zmian klimatu obejmuje zatem nie tylko ochronę konstrukcji przed skutkami zjawisk ekstremalnych, ale również odbudowę i wzmacnianie systemów przyrodniczych, które stanowią naturalną barierę ochronną. Odporność infrastruktury staje się jednym z kluczowych kryteriów oceny projektów inwestycyjnych. W warunkach narastającej niepewności klimatycznej zdolność do integracji aspektów technicznych, środowiskowych i społecznych decyduje o trwałości oraz akceptacji nowych przedsięwzięć.

Nowy model inwestowania i odpowiedzialności

Ekologiczna transformacja budownictwa nie jest wyłącznie rezultatem postępu technologicznego ani inicjatyw środowiskowych. W coraz większym stopniu jest efektem zmiany sposobu finansowania inwestycji oraz redefinicji odpowiedzialności podmiotów uczestniczących w procesie budowlanym. Kapitał zaczyna płynąć w kierunku projektów spełniających określone kryteria środowiskowe, a ryzyko klimatyczne staje się elementem oceny stabilności przedsięwzięć infrastrukturalnych i kubaturowych.

Zielone finansowanie jako filtr inwestycyjny

Instytucje finansowe, fundusze infrastrukturalne oraz banki komercyjne coraz częściej włączają parametry środowiskowe do swoich modeli oceny ryzyka. Oznacza to, że projekt budowlany analizowany jest nie tylko pod kątem rentowności i harmonogramu realizacji, lecz również w kontekście jego śladu węglowego, efektywności energetycznej, odporności na zmiany klimatu.

Rozwój zielonych obligacji, kredytów powiązanych z celami środowiskowymi oraz instrumentów finansowych uzależniających warunki finansowania od realizacji wskaźników klimatycznych powoduje, że aspekty środowiskowe zaczynają bezpośrednio wpływać na koszt kapitału. Projekty o wyższym ryzyku regulacyjnym lub klimatycznym mogą napotykać trudności w pozyskaniu finansowania lub być obciążone wyższą marżą. W praktyce dekarbonizacja i gospodarka zasobami przestają być wyborem strategicznym, a stają się warunkiem utrzymania konkurencyjności.

Taksonomia UE i ramy regulacyjne

W Europie kluczową rolę odgrywa taksonomia UE, która definiuje, jakie rodzaje działalności mogą być uznane za zrównoważone środowiskowo. Dla sektora budowlanego oznacza to konieczność spełnienia określonych kryteriów dotyczących efektywności energetycznej, ograniczenia emisji czy adaptacji do zmian klimatu.

Taksonomia wprowadza wspólny język oceny projektów, zmniejszając ryzyko greenwashingu. Inwestycje, które nie wpisują się w określone progi techniczne, mogą mieć ograniczony dostęp do finansowania z instytucji publicznych i prywatnych, zobowiązanych do raportowania udziału działalności zrównoważonej w swoich portfelach. W efekcie regulacje finansowe zaczynają oddziaływać na decyzje projektowe już na wczesnym etapie przygotowania inwestycji.

Zmiana roli zamówień publicznych

Zamówienia publiczne stanowią istotny instrument kształtowania rynku budowlanego, szczególnie w krajach realizujących rozbudowane programy infrastrukturalne. Coraz częściej kryteria środowiskowe włączane są do dokumentacji przetargowej nie jako element fakultatywny, ale warunek udziału lub istotne kryterium oceny ofert.

W praktyce oznacza to premiowanie rozwiązań o obniżonym śladzie węglowym, wyższym udziale materiałów z recyklingu i lepszej efektywności energetycznej. Zamówienia publiczne mogą zatem pełnić funkcję mechanizmu przyspieszającego transformację, wyznaczając nowe standardy rynkowe. W krajach skandynawskich oraz np. w Holandii wymagania środowiskowe w przetargach infrastrukturalnych stały się istotnym impulsem do rozwoju niskoemisyjnych technologii i materiałów.

Odpowiedzialność całego łańcucha wartości

Nowy model inwestowania pociąga za sobą rozszerzenie odpowiedzialności na cały łańcuch wartości – od producentów materiałów, przez projektantów i wykonawców, po inwestorów i zarządców obiektów. Emisje i zużycie zasobów nie są już przypisywane wyłącznie do jednego etapu procesu, lecz analizowane w sposób całościowy.

Producenci zobowiązani są dostarczyć wiarygodne dane środowiskowe dotyczące swoich wyrobów, projektanci – uwzględnić je w analizach wariantowych, a wykonawcy – udokumentować sposób realizacji inwestycji. Inwestorzy z kolei odpowiadają za zgodność projektu z wymogami regulacyjnymi i finansowymi.

Takie podejście zmienia relacje w sektorze budowlanym. Współpraca i wymiana danych stają się niezbędne do spełnienia rosnących wymagań środowiskowych. Odpowiedzialność przestaje być rozproszona, a zaczyna mieć charakter systemowy.

Nowy model inwestowania i odpowiedzialności powoduje, że transformacja ekologiczna nie jest jedynie kwestią technologii, lecz również struktur finansowych i organizacyjnych. To one w coraz większym stopniu wyznaczają kierunek zmian i tempo ich wdrażania w budownictwie w Polsce i na świecie.

Inwestycje wyznaczające kierunek

W obliczu presji klimatycznej i konieczności redukcji emisji sektor budowlany i przemysł materiałowy rozwijają dziś inwestycje o znacznej skali, które stają się odniesieniem dla całej branży. Liderami są regiony aktywnie wspierające zrównoważone rozwiązania – Europa Zachodnia i Północna, Azja Południowa i Południowo-Wschodnia, Bliski Wschód oraz Ameryka Północna. W tych lokalizacjach zarówno władze publiczne, jak i inwestorzy prywatni skłaniają się ku projektom, które nie tylko ograniczają ślad środowiskowy, lecz także tworzą nową jakość infrastruktury, materiałów i miejskości.

Stockholm Wood City – dzielnica z drewnianą zbudową (Szwecja)

W południowej części Sztokholmu planowana jest budowa największej na świecie miejskiej dzielnicy wykonanej w dużej części z drewna. Projekt obejmuje ok. 25 bloków i ponad 250 tys. m² powierzchni funkcjonalnej, w której znajdą się biura, mieszkania i przestrzenie usługowe. Inwestycja rozpoczęła się w 2025 r., a jej pierwsze etapy mają być ukończone w 2027 r. Dzięki zastosowaniu drewna klejonego warstwowo oraz systemów konstrukcji hybrydowych projekt przewiduje znaczne ograniczenie emisji wbudowanych w porównaniu z konwencjonalnym budownictwem betonowo-stalowym. Projekt ten dowodzi skali, w jakiej materiały o niskim śladzie środowiskowym mogą być zastosowane w urbanistyce i środowisku miejskim, łącząc efektywność funkcjonalną z niskoemisyjnym cyklem życia budynków.

HafenCity – odporna na podnoszenie się poziomu wód rewitalizacja waterfrontu (Niemcy)

Rozbudowa HafenCity w Hamburgu jest jednym z najbardziej zaawansowanych w Europie przykładów rewitalizacji terenów portowych realizowanych z pełnym uwzględnieniem ryzyka klimatycznego. Nowa dzielnica powstaje na obszarze dawnych nabrzeży Łaby, gdzie poziom zabudowy został wyniesiony powyżej prognozowanych stanów wód powodziowych. Partery budynków projektowane są jako strefy techniczne lub usługowe odporne na okresowe zalania, a infrastruktura publiczna zachowuje ciągłość funkcjonowania nawet podczas wezbrań. Projekt łączy wysoką intensywność zabudowy z systemowym podejściem do ochrony przeciwpowodziowej i stanowi odniesienie dla miast nadmorskich planujących rozwój w warunkach podnoszącego się poziomu wód.

Copenhagen Cloudburst Plan – systemowa retencja miejska (Dania)

Plan zarządzania wodami opadowymi w Kopenhadze jest odpowiedzią na serię intensywnych opadów, które doprowadziły do poważnych podtopień w 2011 r. Miasto wdrożyło system rozproszonych rozwiązań retencyjnych, w ramach których ulice, place i parki pełnią funkcję kontrolowanych korytarzy odprowadzania nadmiaru wody. Infrastruktura techniczna została zintegrowana z zielenią miejską i przestrzenią publiczną, co znacznie odciąża kanalizację deszczową. Projekt stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych przykładów adaptacji miejskiej do zjawisk ekstremalnych.

Noida International Airport – niskoemisyjna infrastruktura transportowa (Indie)

Budowa nowego portu lotniczego w Noidzie stanowi przykład wdrażania niskoemisyjnych materiałów w infrastrukturze transportowej na dużą skalę. W wybranych elementach
konstrukcyjnych zastosowano cement o obniżonej emisji CO₂, co zmniejszy ślad węglowy inwestycji na etapie realizacji. Projekt uwzględnia również rozwiązania zwiększające efektywność energetyczną terminala oraz systemy gospodarowania wodą opadową. Inwestycja pokazuje, że transformacja materiałowa może być integrowana z dynamicznie rozwijającą się infrastrukturą w krajach o rosnącym zapotrzebowaniu na nowe obiekty.

NEOM / The Line – eksperyment urbanistyczny w warunkach pustynnych (Arabia Saudyjska)

The Line, realizowane w ramach programu NEOM, to koncepcja liniowego miasta o zwartej strukturze i ograniczonym ruchu samochodowym. Projekt zakłada zasilanie infrastrukturą opartą na odnawialnych źródłach energii oraz koncentrację funkcji mieszkaniowych, usługowych i transportowych w jednym zintegrowanym układzie. Skala przedsięwzięcia oraz deklarowane cele neutralności klimatycznej budzą dyskusję w środowisku eksperckim, jednak projekt stanowi przykład próby redefinicji urbanistyki w ekstremalnych warunkach klimatycznych i przy dużej intensywności inwestycyjnej.

Trwała zmiana czy przejściowa faza transformacji

Ocena, czy obserwowane procesy są trwałą zmianą, czy jedynie reakcją na aktualną presję regulacyjną i finansową, wymaga spojrzenia na mechanikę rynku. W budownictwie coraz rzadziej analizuje się wyłącznie koszt realizacji. Decyzje inwestycyjne obejmują dziś także koszty eksploatacji, ryzyko regulacyjne, trwałość materiałów oraz możliwość ich ponownego wykorzystania. Oznacza to przesunięcie punktu ciężkości z jednorazowego nakładu na długoterminową wartość obiektu.

Zmienia się również sposób kalkulowania opłacalności. Parametry środowiskowe, jeszcze niedawno traktowane jako dodatkowe kryterium jakości, stają się elementem rachunku ekonomicznego. Wpływają na warunki finansowania, ocenę ryzyka oraz przyszłą wartość aktywów. Środowisko przestaje być kosztem zewnętrznym, a zaczyna funkcjonować jako zmienna w modelu inwestycyjnym.

Warto zwrócić uwagę na zbieżność kierunków zmian w różnych częściach świata. Choć instrumenty prawne i tempo wdrażania rozwiązań są odmienne, podobne tendencje widoczne są w Europie, Ameryce Północnej, Azji, na Bliskim Wschodzie. Niezależnie od lokalnego kontekstu aspekty klimatyczne i surowcowe coraz częściej stanowią element głównego nurtu planowania infrastruktury.

Transformacja nie polega na zastąpieniu jednego modelu innym w sposób gwałtowny. To raczej stopniowe przekształcanie kryteriów, według których projektuje się i realizuje inwestycje. W tym sensie nie jest to przejściowa moda, lecz etap dojrzewania sektora do warunków ograniczonych zasobów i rosnącej niepewności klimatycznej.

Ekologiczna transformacja budownictwa nie sprowadza się do pojedynczych technologii ani spektakularnych projektów. Jej istotą jest zmiana sposobu myślenia o wartości inwestycji w horyzoncie całego cyklu życia i w relacji do otoczenia środowiskowego. To właśnie ten wymiar przesądza o jej trwałości.

Oprac. Redakcja

www.NBI.com.pl/tematy-specjalne

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej podpisał umowę w ramach programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021–2027 z Wodociągami Miasta Krakowa na realizację VIII etapu projektu „Gospodarka wodno-ściekowa w Krakowie”.

Wartość inwestycji przekracza 60,7 mln zł i stanowi kolejny krok w modernizacji infrastruktury wodno-kanalizacyjnej w mieście.

Zakres inwestycji

Projekt obejmuje budowę 11,4 km nowej kanalizacji oraz 2 km sieci wodociągowej, a także modernizację 3,9 km istniejących wodociągów. Prace prowadzone są w różnych częściach Krakowa i potrwają do końca 2028 r.

Efekty dla mieszkańców

Dzięki inwestycji 929 osób uzyska dostęp do kanalizacji, a 406 mieszkańców do nowej sieci wodociągowej. Projekt przełoży się na poprawę jakości wody, bezpieczeństwo odprowadzania ścieków oraz większą niezawodność infrastruktury.