Podczas spotkania w Starostwie Nowodworskim podpisano list intencyjny dotyczący współpracy przy zadaniu związanym ze Stacją Pomp Różany I. Stronami dokumentu są Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Gdańsku, Powiat Elbląski oraz Gmina Gronowo Elbląskie. Porozumienie obejmuje przygotowanie inwestycji związanej z funkcjonowaniem systemów odwodnieniowych, a także działania dotyczące udostępnienia do zwiedzania zabytkowej Pompowni Parowej w Różanach. Dokument przewiduje również współpracę przy zagospodarowaniu obiektu i uregulowaniu kwestii związanych ze stanem prawnym nieruchomości.

W ramach ustaleń Wody Polskie mają odpowiadać za koordynację działań oraz wsparcie merytoryczne i techniczne. Samorządy będą uczestniczyć w przygotowaniu inwestycji oraz pracach organizacyjnych i planistycznych. Powiat Elbląski zadeklarował udział w pracach koncepcyjnych dotyczących zagospodarowania obiektu.

Prace utrzymaniowe na ciekach i kanałach

Jedno z podpisanych porozumień dotyczy współpracy pomiędzy Wodami Polskimi a Gminą Nowy Staw. Dokument reguluje zasady realizacji prac utrzymaniowych na ciekach i kanałach znajdujących się na terenie gminy. Zgodnie z ustaleniami samorząd będzie finansował i wykonywał roboty utrzymaniowe, natomiast Wody Polskie uzgodnią ich zakres, przekażą teren oraz będą nadzorować realizację i odbiór prac.

Drugie porozumienie zawarto z Gminą Dzierzgoń. Obejmuje ono utrzymanie cieków wodnych, w tym odcinka rzeki Dzierzgoń o długości 1428 m między oczyszczalnią ścieków a jazem. Gmina będzie odpowiadać za finansowanie i wykonanie robót, takich jak wykaszanie roślinności, usuwanie zatorów, oczyszczanie koryta rzeki oraz usuwanie odpadów. Wody Polskie zapewnią uzgodnienie zakresu prac, nadzór merytoryczny oraz udział w monitorowaniu i odbiorach robót.

10 czerwca w siedzibie Fundacji im. Kazimierza Pułaskiego w Warszawie odbyło się spotkanie ekspertów poświęcone gospodarowaniu wodą w rolnictwie. W dyskusji uczestniczyli przedstawiciele administracji, sektora rolnego oraz gospodarki wodnej, w tym wiceprezes Wód Polskich Marcin Jarzyński.

Tematem rozmów były m.in. kwestie bezpieczeństwa żywnościowego w warunkach deficytu wody, rozwój retencji, bariery w zarządzaniu zasobami wodnymi oraz finansowanie inwestycji wspierających adaptację rolnictwa do suszy i ekstremalnych zjawisk pogodowych.

Programy i inwestycje zwiększające retencję

Wody Polskie realizują działania wynikające z założeń do Programu Kształtowania Zasobów Wodnych oraz Planu Przeciwdziałania Skutkom Suszy. Obejmują one m.in. odbudowę i budowę urządzeń piętrzących na małych ciekach, przywracanie funkcji retencyjnych systemów melioracyjnych, spowalnianie odpływu wód z terenów rolniczych oraz zwiększanie retencji glebowej i korytowej.

Od 2020 r. instytucja prowadzi zadania utrzymaniowe i inwestycyjne związane z gospodarowaniem wodą. W 2026 r. zaplanowano realizację 79 zadań o łącznej wartości około 11 mln zł. Równocześnie zakończono 23 inwestycje warte ponad 60 mln zł, a kolejne projekty o wartości przekraczającej 119 mln zł pozostają w trakcie realizacji.

Aktualizacja planu przeciwdziałania suszy

Plan Przeciwdziałania Skutkom Suszy obowiązuje w latach 2021–2027 i określa działania inwestycyjne oraz organizacyjne związane z ograniczaniem skutków niedoboru wody. Obecnie Wody Polskie prowadzą prace nad aktualizacją dokumentu.

Według danych instytucji, w całym kraju prowadzone są piętrzenia na około 4 tys. obiektów hydrotechnicznych. Od 2020 r. zorganizowano również ponad 3,8 tys. spotkań dotyczących kształtowania zasobów wodnych oraz blisko 600 spotkań Lokalnych Partnerstw ds. Wody. Działania te są elementem prac związanych z retencją i gospodarowaniem wodą na poziomie lokalnym.

Podpisana umowa dotyczy realizacji drugiego odcinka zadania „Rozbudowa lewego wału przeciwpowodziowego rzeki Wisły od ujścia potoku Kościelnickiego do ujścia rzeki Nidzicy”. Prace zostaną przeprowadzone na terenie gminy Nowe Brzesko i obejmą modernizację wału na długości 2,82 km.

Zakres inwestycji przewiduje uszczelnienie korpusu wału geomembraną PVC oraz wykonanie w podłożu przesłony cementowo-bentonitowej o grubości 40 cm i długości 6 m. Przesłona powstanie na odcinku około 2,75 km. Zaplanowano również umocnienie skarp poprzez humusowanie, obsiew trawą oraz zastosowanie biowłókniny.

Na koronie wału wykonana zostanie droga technologiczna o szerokości 4 m. Projekt obejmuje także budowę przepustu o średnicy 2 × 1000 mm i długości 30 m. Obiekt zostanie wyposażony w klapy zwrotne ograniczające cofanie się wód.

Jeden z trzech odcinków inwestycji

Odcinek realizowany w gminie Nowe Brzesko stanowi część większego przedsięwzięcia obejmującego rozbudowę lewego wału Wisły między ujściem potoku Kościelnickiego a ujściem rzeki Nidzicy.

Całość inwestycji podzielono na trzy odcinki. Pierwszy obejmuje ponad 14,5 km wału na terenie gminy Igołomia-Wawrzeńczyce. Drugi, objęty podpisaną umową, liczy 2,82 km i przebiega przez gminę Nowe Brzesko. Trzeci odcinek o długości 10,16 km zlokalizowany jest na terenie gminy Koszyce, pomiędzy miejscowością Morsko a ujściem Nidzicy.

Wartość robót budowlanych i nadzoru przyrodniczego dla odcinka realizowanego w gminie Nowe Brzesko wynosi ponad 26 mln zł. Zakończenie prac przewidziano w IV kwartale 2027 r.

Umowę na realizację zadania „Remont zabudowy brzegowej prawego brzegu rzeki Noteć – etap I” podpisano podczas 3. Kongresu Wodnego. Stronami kontraktu są Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Bydgoszczy oraz Przedsiębiorstwo Remontowo-Budowlane HYDRO-KOR z Bydgoszczy. Prace mają potrwać około czterech miesięcy i zostaną sfinansowane ze środków własnych Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie.

Pierwszy etap obejmuje odcinek od km 39+535 do km 39+773 drogi wodnej Wisła–Odra, czyli fragment prowadzący do mariny „Przystań Powiat Nakielski”. Według przedstawicieli Wód Polskich roboty mają zostać zakończone jeszcze w 2026 r.

Zakres prac na prawym brzegu Noteci

Inwestycja dotyczy odtworzenia i przebudowy zdegradowanej zabudowy brzegowej na miejskim odcinku prawego brzegu Noteci. Jak wskazano w dokumentacji, istniejące elementy umocnień, w tym betonowe skarpy, oczepy i drewniane palisady, uległy znacznemu zużyciu.

Zakres robót przewiduje demontaż uszkodzonych elementów oraz wykonanie nowej opaski brzegowej w postaci stalowej ścianki szczelnej typu GU13N o długości do 6 m. Powstanie również żelbetowy oczep o wymiarach 40 × 60 cm. Wykonawca uzupełni ubytki gruntem, odtworzy skarpy przy użyciu materacy gabionowych układanych na geowłókninie oraz przeprowadzi rekultywację terenu wraz z humusowaniem i obsiewem traw.

Projekt uwzględnia zachowanie ciągłości działania istniejącej infrastruktury wodnej. Z tego względu przewidziano przerwy technologiczne przy ujściu rzeki Śleski, wejściu do mariny oraz w rejonie rowów odwadniających. Część prac będzie prowadzona z wykorzystaniem sprzętu pływającego. Roboty zostaną objęte nadzorem przyrodniczym.

Cała modernizacja została podzielona na dwa etapy. Oprócz odcinka realizowanego obecnie inwestycja obejmuje również fragment od km 39+811 do km 40+015, położony za mariną. Łączna wartość obu etapów przekracza 5,6 mln zł.

Pierwsze postępowanie dotyczy zadania pn. „Budowa zbiornika przeciwpowodziowego Mora na rzece Mora w m. Iława, Biskupów gm. Nysa, Głuchołazy”. Planowany obiekt ma powstać na rzece Mora, powyżej miejscowości Morów, na terenie gmin Nysa i Głuchołazy.

Zakres zamówienia obejmuje przygotowanie analiz wariantowych, modeli hydraulicznych oraz dokumentacji projektowej i środowiskowej. Wykonawca opracuje również dokumentację geotechniczną, hydrogeologiczną i geologiczno-inżynierską. Przewidziano także analizy transportu rumowiska oraz przygotowanie koncepcji technicznej przyszłego zbiornika.

W ramach prac mają zostać przeprowadzone konsultacje społeczne oraz identyfikacja interesariuszy inwestycji. Dokumentacja obejmie również rozwiązania dotyczące monitoringu i nadzoru nad obiektem, w tym systemy automatyki i wizualizacji SCADA. System ten umożliwia zdalną kontrolę parametrów pracy urządzeń hydrotechnicznych.

Zbiornik Ścinawa z kilkoma wariantami

Drugie postępowanie dotyczy opracowania dokumentacji projektowej dla zadania pn. „Budowa zbiornika Ścinawa na rzece Ścinawa Niemodlińska w miejscowości Piorunkowice, gmina Korfantów i Prudnik”. Inwestycja jest planowana na rzece Ścinawa Niemodlińska, prawostronnym dopływie Nysy Kłodzkiej, na terenie powiatów nyskiego i prudnickiego.

Dokumentacja ma uwzględnić kilka wariantów realizacji. Analizowany będzie m.in. zbiornik wielofunkcyjny, obejmujący funkcje rekreacyjne i nawodnienia rolnicze, a także wariant suchego zbiornika przeciwpowodziowego.

W zakresie zamówienia znalazły się modele hydrauliczne, analizy hydrologiczne i środowiskowe oraz ocena ryzyka zakwitu glonów i dopływu biogenów. Wykonawca przygotuje także dokumentację potrzebną do uzyskania decyzji środowiskowej, pozwolenia wodnoprawnego oraz decyzji zezwalającej na realizację inwestycji przeciwpowodziowej.

Planowane zbiorniki wynikają z ustawy z 13 lipca 2023 r. o rewitalizacji rzeki Odry. Zadania stanowią też element uzupełniający Studium redukcji ryzyka powodziowego w zlewni Nysy Kłodzkiej.

Przedmiotem zamówienia jest budowa zbiornika retencyjnego w rejonie ul. Seweryna Udzieli. Inwestycja obejmuje teren czterech gminnych działek o łącznej powierzchni około 60 arów. Planowany obiekt będzie miał formę ziemnego zbiornika retencyjnego o pojemności około 3,5 tys. m sześc. Według założeń jego wymiary mają odpowiadać wielkości basenu olimpijskiego – około 50 m długości, 20 m szerokości i 3 m głębokości.

Zarząd Infrastruktury Wodnej poinformował, że obecnie trwa analiza ofert złożonych przez wykonawców. Po zakończeniu tego etapu możliwe będzie wyłonienie wykonawcy robót i przejście do dalszej procedury realizacyjnej.

Element programu „Zielone Ulice”

Planowany zbiornik jest częścią zadania „Zielone Ulice – odbetonowanie przestrzeni publicznej Krakowa oraz budowa zbiornika retencyjnego w rejonie ul. Udzieli”. Oprócz samego akwenu dokumentacja przewiduje wykonanie nasadzeń zieleni, montaż elementów małej architektury, budowę zbiornika dla płazów oraz prowadzenie nadzoru przyrodniczego i archeologicznego.

Przygotowania do inwestycji są związane z działaniami prowadzonymi po intensywnych opadach z sierpnia 2021 r., które doprowadziły do wystąpienia z brzegów potoków Drwinka i Serafa. W kolejnych latach wykonano m.in. prace przy rowie pomiędzy ulicami Udzieli i Laskową oraz przeprowadzono analizy i pomiary geodezyjne stanowiące podstawę dalszych działań planistycznych.

Modernizacja infrastruktury hydrotechnicznej

Zakres prac przewiduje modernizację obu śluz – małej i pociągowej – oraz przebudowę awanportów i urządzeń związanych z funkcjonowaniem stopnia wodnego. Projekty zostały ujęte w Krajowym Programie Żeglugowym do 2030 roku.

Wody Polskie poinformowały, że realizacja inwestycji nie zmieni klasy śródlądowej drogi wodnej. Parametry eksploatacyjne Odry na tym odcinku mają pozostać na dotychczasowym poziomie.

Nabór od 22 czerwca

Budżet programu wynosi 173 mln zł i pochodzi ze środków FEnIKS 2021–2027. Dokumenty określające zasady realizacji programu mają zostać opublikowane 1 czerwca 2026 r. na stronach Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Wnioski będzie można składać wyłącznie elektronicznie.

Program skierowano do osób fizycznych będących właścicielami, współwłaścicielami lub użytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych budynkami jednorodzinnymi. Wyłączono możliwość uzyskania wsparcia dla nieruchomości wykorzystywanych do działalności gospodarczej lub rolniczej.

Dofinansowanie będzie udzielane w formie refundacji kosztów kwalifikowanych. Poziom wsparcia określono na maksymalnie 90 proc. kosztów inwestycji i nie więcej niż 8 tys. zł na jedno przedsięwzięcie. Minimalna wartość kosztów kwalifikowanych wynosi 2 tys. zł, a minimalna pojemność retencyjna instalacji została określona na 2 m sześc. Program obejmie wydatki poniesione od 1 lipca 2024 r. do 31 grudnia 2027 r.

Zakres dofinansowania

Wsparciem objęto instalacje służące do zbierania, magazynowania i wykorzystywania wód opadowych oraz roztopowych. Dofinansowanie będzie można uzyskać m.in. na zakup i montaż zbiorników retencyjnych, instalacji do gromadzenia deszczówki z dachów i podjazdów oraz systemów rozsączania wody w gruncie. Program przewiduje także wsparcie dla instalacji umożliwiających wykorzystanie zgromadzonej wody, np. do podlewania ogrodu.

Do kosztów niekwalifikowanych zaliczono m.in. orynnowanie, drenaż opaskowy, zielone dachy, elementy dekoracyjne oraz używane materiały i urządzenia. Zgodnie z założeniami programu, instalacja musi obejmować powierzchnię retencyjną wynoszącą co najmniej 50 m kw.

Renaturyzacja mokradeł w dolinie Biebrzy

Prace prowadzono w ramach projektów finansowanych z programu LIFE. Celem przedsięwzięcia było ograniczenie skutków wieloletnich melioracji, które doprowadziły do odprowadzania wody z doliny Biebrzy. W efekcie część naturalnych cieków została zastąpiona kanałami melioracyjnymi. Wody rzeki Ełk przejął Kanał Rudzki, natomiast Jegrzni – Kanał Woźnawiejski. Według informacji przekazanych przez park narodowy doprowadziło to do osuszania torfowisk i zwiększenia podatności tych terenów na pożary.

W pierwszym etapie działań realizowanych w latach 2010–2017 uporządkowano sieć wodną w tzw. Trójkącie, położonym w Basenie Środkowym doliny Biebrzy. Powstały także urządzenia piętrzące oraz zwiększono przepływ wód w części koryta Jegrzni. Budżet tego etapu wyniósł ponad 15,5 mln zł. Drugi etap obejmował przebudowę węzła wodnego Modzelówka. Wartość projektu wyniosła blisko 40 mln zł. Finansowanie zapewniły Komisja Europejska, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Ministerstwo Klimatu i Środowiska oraz Biebrzański Park Narodowy.

Kolejne prace w dolinie Ełku i Jegrzni

Według resortu klimatu inwestycja ma zwiększyć retencję dolinową oraz poprawić uwilgotnienie torfowisk. Nowa infrastruktura ma także stabilizować poziom wód i zwiększać dostęp do zasobów wodnych podczas działań przeciwpożarowych. Ministerstwo wskazuje, że doświadczenia po pożarze z 2020 r. pokazały problemy z dostępem do wody podczas akcji gaśniczych na terenach przesuszonych torfowisk.

Biebrzański Park Narodowy przygotowuje już kolejne działania związane z odbudową stosunków wodnych. W ramach projektu „Restytucja stosunków wodnych w mokradłach w Trójkącie: Kanał Woźnawiejski – rz. Jegrznia – rz. Ełk. Etap III” park ma przeznaczyć ponad 8 mln zł z programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko na dalszą renaturyzację cieków wodnych i mokradeł w dolinie Biebrzy.

Zakres prac hydrotechnicznych obejmuje m.in. analizę kolizji inwestycji z ciekami wodnymi, projektowanie systemów odwodnienia oraz rozwiązań dla istniejących urządzeń wodnych. Znaczenie tych zagadnień było jednym z tematów debaty podczas IV Kongresu Projektantów i Inżynierów. Eksperci zwracali uwagę, że kwestie hydrotechniczne wpływają na bezpieczeństwo infrastruktury, jej trwałość oraz zakres ryzyk technicznych, mimo że często pozostają elementem drugoplanowym procesu projektowego.

Jak wskazuje Tadeusz Bawolski, projektant branży hydrotechnicznej i koordynator w projektach programu Port Polska realizowanego przez Centralny Port Komunikacyjny, zakres prac różni się w zależności od typu inwestycji. W części lotniskowej konieczne jest przekształcenie istniejących systemów melioracyjnych, natomiast przy inwestycjach kolejowych dominują punktowe kolizje z istniejącym układem wodnym. W takich przypadkach projektanci muszą zachować funkcjonowanie systemów melioracyjnych także po zakończeniu budowy.

Renaturyzacja i zmiany klimatu w projektowaniu

W projektach kolejowych hydrotechnika obejmuje również projektowanie przekroczeń cieków oraz przygotowanie dokumentacji formalnej. Według przedstawiciela programu Port Polska, przebudowa koryt cieków może umożliwiać przywracanie im bardziej naturalnego charakteru. Renaturyzacja ma służyć poprawie retencji wód i ograniczaniu skutków zjawisk ekstremalnych, choć realizację takich działań ograniczają często procedury administracyjne i zakres gruntów pozyskiwanych pod inwestycje.

Projektowanie systemów odwodnienia i obiektów mostowych uwzględnia również rosnącą intensywność opadów oraz ryzyko wezbrań powodziowych. Jak podkreśla Tadeusz Bawolski, projektanci korzystają zarówno z metod obliczeniowych opartych na danych historycznych, jak i z aktualnych pomiarów opadów, aby dostosować rozwiązania do współczesnych warunków klimatycznych.