Polskie ośrodki badawcze rozwijają kompetencje w zakresie budowy satelitów, rakiet oraz systemów umożliwiających wynoszenie ładunków na niską orbitę okołoziemską. Technologie te mają zastosowanie zarówno cywilne, jak i wojskowe, wspierając rozwój gospodarki, administracji publicznej i infrastruktury bezpieczeństwa.

Satelity wykorzystywane są m.in. do obserwacji Ziemi, nawigacji i łączności. Dostarczają informacji o stanie lasów, upraw, infrastruktury oraz jakości wód. Umożliwiają również monitorowanie skutków katastrof naturalnych, w tym powodzi, a także wspierają działania ratownicze i operacje wojskowe.

Znaczenie sektora kosmicznego znajduje odzwierciedlenie w prognozach rynkowych. Według raportu „EU Space Market Report 2026” Agencji Unii Europejskiej ds. Programu Kosmicznego (EUSPA) globalne przychody rynku systemów nawigacji satelitarnej GNSS mają wzrosnąć z 300 mld euro w 2024 r. do 580 mld euro w 2034 r.

W przypadku systemów obserwacji Ziemi prognozowany jest wzrost przychodów z 3,5 do 7,9 mld euro, przy czym największy udział w tym rynku ma przypadać na rolnictwo. Do 2034 r. liczba urządzeń wykorzystujących GNSS na świecie może osiągnąć niemal 10 mld.

Program Badań Kosmicznych Łukasiewicza za 2,4 mld zł

W marcu 2026 r. Sieć Badawcza Łukasiewicz ogłosiła Program Badań Kosmicznych, którego celem jest zwiększenie niezależności Polski w dostępie do technologii kosmicznych.

Program obejmuje kilkadziesiąt projektów zaplanowanych do 2035 r., dotyczących rozwoju platform satelitarnych, technologii wynoszenia satelitów na orbitę oraz ładunków użytecznych. Łączne nakłady oszacowano na 2,4 mld zł w ciągu 10 lat.

Finansowanie przedsięwzięcia ma pochodzić ze środków własnych Sieci Badawczej Łukasiewicz, funduszy przeznaczonych na obronność i rozwój technologii kosmicznych oraz współpracy z sektorem prywatnym.

W realizację programu zaangażowane są 22 instytuty sieci, a jego koordynatorem jest Łukasiewicz – Instytut Lotnictwa. Instytuty prowadzą obecnie ponad 50 projektów we współpracy z Europejską Agencją Kosmiczną (ESA).

Jednym z założeń programu jest rozwój technologii umożliwiających wynoszenie satelitów na niskie orbity z wykorzystaniem mobilnych wyrzutni i samolotów. Przewidziano także prace nad wyspecjalizowanymi zastosowaniami sztucznej inteligencji i zaawansowanymi materiałami.

W ciągu pierwszych dwóch lat realizacji programu na orbitę ma trafić satelita SPARK, opracowywany wspólnie przez grupę instytutów Sieci Badawczej Łukasiewicz.

Polskie rakiety do wynoszenia satelitów

Rozwój krajowych technologii rakietowych ma umożliwić wynoszenie niewielkich satelitów o masie do 200 kg na niską orbitę okołoziemską.

Jak wskazuje dr hab. inż. Cezary Szczepański, prof. ILOT, dyrektor Łukasiewicza – Instytutu Lotnictwa, możliwość samodzielnego wynoszenia satelitów ma znaczenie nie tylko gospodarcze, lecz także strategiczne. Pozwala ograniczyć zależność od zagranicznych operatorów i skrócić czas oczekiwania na umieszczenie nowych urządzeń na orbicie.

Obecnie zastąpienie uszkodzonego satelity może wymagać oczekiwania od roku do półtora. Konieczne jest również przekazanie operatorowi szczegółowych informacji technicznych dotyczących wynoszonego ładunku.

Zgodnie z założeniami Programu Badań Kosmicznych pierwsze rakiety po zakończeniu procesu weryfikacji mogłyby być dostępne w perspektywie około ośmiu lat. Mają to być konstrukcje wykraczające poza etap lotów demonstracyjnych, przygotowane do seryjnego wynoszenia satelitów na orbitę.

Rakieta ILR-33 Bursztyn 2K i projekt SUBCOM

Jednym z projektów rozwijanych przez Łukasiewicza – Instytut Lotnictwa jest rakieta suborbitalna ILR-33 Bursztyn 2K.

W lipcu 2024 r. rakieta osiągnęła wysokość 101 km podczas lotu przeprowadzonego z norweskiego centrum Andøya.

W lipcu 2026 r. zakończono testy kwalifikacyjne przedziału awioniki rakiety przygotowywanej do misji w ramach projektu SUBCOM. Badania potwierdziły odporność zastosowanych rozwiązań na obciążenia mechaniczne występujące podczas startu. Kolejne etapy obejmują dalsze przygotowania oraz próby poligonowe.

Projekt SUBCOM faza II zakłada rozwój zaawansowanych systemów łączności i nawigacji przeznaczonych do zastosowań kosmicznych i rakietowych. Jest realizowany w ramach środków przewidzianych na dofinansowanie projektów w konkursie Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki, a jego liderem jest Thorium Space.

Opracowywane technologie mają znaleźć zastosowanie w satelitach, rakietach suborbitalnych oraz rakietach wojskowych.

Współpraca przemysłu i ośrodków badawczych

Program Badań Kosmicznych zakłada współpracę instytutów naukowych, uczelni i przedsiębiorstw, również spoza sektora lotniczego i kosmicznego.

Przykładem takiego podejścia jest projekt rakiety Bursztyn, w którego realizację zaangażowano około 500 dostawców. Większość z nich reprezentowała branże niezwiązane bezpośrednio z lotnictwem i technologiami kosmicznymi.

Rozwijane rozwiązania mają mieć charakter podwójnego zastosowania (dual-use), umożliwiając wykorzystanie technologii cywilnych również na potrzeby obronności.

Istotnym wyzwaniem pozostaje dostęp do komponentów elektronicznych, których znaczna część produkowana jest poza Europą.

– Wąskim gardłem są elementy elektroniczne, które niestety są w znacznej części produkowane poza Europą – wskazuje prof. Cezary Szczepański.

Założenia programu przewidują wykorzystywanie rozwiązań opracowywanych przez partnerów polskich i europejskich. Rozwój krajowych kompetencji ma zwiększyć możliwości samodzielnego projektowania, budowy i wynoszenia satelitów oraz ograniczyć zależność od zagranicznych dostawców technologii.

Według danych Rejestru Dłużników BIG InfoMonitor oraz Biura Informacji Kredytowej (BIK) na koniec sierpnia 2026 r. przeterminowane zobowiązania przedsiębiorstw budowlanych wyniosły 6,22 mld zł. Rok wcześniej ich wartość sięgała 5,81 mld zł. Oznacza to wzrost o ponad 409 mln zł, czyli średnio o około 34 mln zł miesięcznie w okresie ostatnich 12 miesięcy.

Zwiększyła się również liczba firm mających trudności z terminowym regulowaniem zobowiązań. W ciągu roku przybyły 1093 takie podmioty, a ich udział w całej branży wzrósł z 4,61 do 4,71%. To pierwsze pogorszenie tego wskaźnika od 2021 r., kiedy wynosił on 5,4%.

Budownictwo pozostaje jednym z najbardziej rozdrobnionych sektorów polskiej gospodarki. Z danych GUS wynika, że około 70% spośród niemal 800 tys. zarejestrowanych przedsiębiorstw budowlanych zajmuje się specjalistycznymi robotami budowlanymi, w tym pracami instalacyjnymi, elektrycznymi i wykończeniowymi.

Na koniec sierpnia 2026 r. w tej grupie odnotowano blisko 150 tys. zawieszonych działalności. Jednocześnie w całym sektorze zarejestrowano w sierpniu 4596 nowych podmiotów, a wyrejestrowano 2760. Był to najwyższy przyrost liczby przedsiębiorstw spośród wszystkich sekcji gospodarki.

Największy odsetek firm z zaległościami w budownictwie kolejowym

Najwyższy udział przedsiębiorstw mających problemy z terminowym regulowaniem zobowiązań odnotowano wśród firm zajmujących się budową dróg szynowych i kolei podziemnej (PKD 4212Z). Na koniec sierpnia 2026 r. wynosił on 11,44%, czyli ponad dwukrotnie więcej niż średnia dla całego budownictwa.

Wśród wykonawców robót związanych z budową dróg i autostrad (PKD 4211Z) odsetek ten osiągnął 7,75%.

W ujęciu wartościowym największy roczny wzrost przeterminowanych zobowiązań wśród analizowanych rodzajów działalności dotyczył przedsiębiorstw realizujących projekty budowlane związane ze wznoszeniem budynków (PKD 4110Z). Ich zaległości zwiększyły się o 132,6 mln zł, czyli o 11,2%, osiągając 1,32 mld zł.

W firmach zajmujących się przygotowaniem terenu pod budowę (PKD 4312Z) wartość zaległości wzrosła o 49,6%, czyli o 31,8 mln zł, do blisko 96 mln zł. Z kolei przedsiębiorstwa budujące drogi i autostrady odnotowały wzrost o niemal 52 mln zł (14,6%), do 409,2 mln zł.

Zdaniem dr. hab. Waldemara Rogowskiego, głównego analityka BIG InfoMonitor, na sytuację płatniczą wykonawców inwestycji infrastrukturalnych wpływają m.in. długie łańcuchy podwykonawcze, rosnące koszty realizacji kontraktów, presja na marże oraz opóźnienia w rozliczeniach kolejnych etapów prac. Analityk wskazuje, że podwykonawcy realizujący projekty publiczne coraz częściej oczekują na zapłatę dłużej niż przedsiębiorstwa obsługujące inwestorów prywatnych.

Roboty wykończeniowe z niewielkim spadkiem liczby dłużników

Odmienną tendencję odnotowano wśród przedsiębiorstw wykonujących roboty wykończeniowe (PKD 433). Udział firm z zaległościami zmniejszył się w tej grupie z 3,76 do 3,72%.

Liczba podmiotów mających problemy z terminowym regulowaniem zobowiązań spadła o 152, do 13 766. Ich łączne przeterminowane zobowiązania wynosiły jednak nadal około 525 mln zł.

Dla porównania, w całej grupie przedsiębiorstw wykonujących specjalistyczne roboty budowlane (PKD 43) zaległości przekraczały 2,13 mld zł i dotyczyły 32 281 podmiotów. Oznacza to, że na firmy wykończeniowe przypadała około jedna czwarta wartości przeterminowanych zobowiązań tej grupy.

Ceny robót budowlanych wzrosły o 6,2% rok do roku

Dane dotyczące zadłużenia przedsiębiorstw zbiegają się ze wzrostem cen robót budowlanych. Według GUS w sierpniu 2026 r. ceny produkcji budowlano-montażowej były o 6,2% wyższe niż rok wcześniej. Było to najwyższe tempo wzrostu od maja 2024 r.

Jednocześnie produkcja budowlano-montażowa zwiększyła się w sierpniu o 6,7% rok do roku, po spadku o 2,3% odnotowanym w lipcu.

Z badań Instytutu Rozwoju Gospodarczego Szkoły Głównej Handlowej wynika, że w III kwartale 2026 r. poprawiła się koniunktura w budownictwie, choć wskaźniki dotyczące nakładów inwestycyjnych i ogólnej oceny sytuacji gospodarczej pozostawały wyraźnie ujemne.

W pierwszej połowie 2026 r. budownictwo zajmowało trzecie miejsce wśród sektorów gospodarki pod względem liczby upadłości przedsiębiorstw. Jednocześnie było branżą z największą liczbą postępowań restrukturyzacyjnych.

Opóźnienia płatnicze a płynność finansowa przedsiębiorstw

Wyniki badania „Skaner MŚP” za III kwartał 2026 r., przeprowadzonego przez Instytut Keralla Research na zlecenie BIG InfoMonitor i BIK, wskazują, że przedsiębiorstwa budowlane rzadziej niż firmy z innych branż deklarują opóźnienia w płatnościach ze strony klientów.

Jednocześnie, gdy takie sytuacje występują, częściej przekładają się na pogorszenie ich kondycji finansowej. Firmy budowlane częściej niż przedsiębiorstwa z pozostałych analizowanych sektorów przyznają również, że z powodu problemów z płynnością same opóźniają regulowanie należności wobec kontrahentów.

Według dr. hab. Waldemara Rogowskiego wzrost liczby restrukturyzacji w stosunku do upadłości może wskazywać na częstsze podejmowanie przez przedsiębiorców działań naprawczych przed utratą możliwości dalszego prowadzenia działalności.

8 października 2026 r. Politechnika Krakowska i Gmina Miejska Kraków zawarły porozumienie dotyczące budowy trzech zbiorników retencyjnych w rejonie al. Jana Pawła II oraz ulic Stella-Sawickiego i Życzkowskiego. Obiekty mają powstać na terenie należącym do uczelni, w ramach współpracy z samorządem.

Inwestycja ma poprawić gospodarowanie wodami opadowymi i roztopowymi w tej części miasta. Obecnie ograniczone możliwości retencjonowania deszczówki powodują, że podczas intensywnych opadów zwiększa się spływ powierzchniowy, a wraz z nim ryzyko lokalnych podtopień.

Planowane zbiorniki będą czasowo przejmować nadmiar wód opadowych, a następnie odprowadzać je w kontrolowany sposób do miejskiej sieci kanalizacyjnej. Rozwiązanie ma zmniejszyć obciążenie istniejącej infrastruktury odwodnieniowej.

Trzy zbiorniki o łącznej powierzchni 8,4 tys. m²

Zgodnie z koncepcją opracowaną przez Politechnikę Krakowską przedsięwzięcie obejmuje budowę trzech zbiorników retencyjnych o powierzchniach lustra wody wynoszących odpowiednio około 2300 m², 2800 m² i 3300 m².

Łączna powierzchnia lustra wody wyniesie zatem około 8400 m². Zbiorniki zostaną włączone do miejskiego systemu gospodarowania wodami opadowymi.

W ramach inwestycji przewidziano również wykonanie dróg dojazdowych, alejek żwirowych i pomostów, które zajmą łącznie około 11 tys. m². Zagospodarowanie terenów biologicznie czynnych obejmie około 40,6 tys. m², w tym zieleń otaczającą zbiorniki.

Całkowita powierzchnia przedsięwzięcia nie przekroczy 51,7 tys. m².

Retencja wód opadowych i błękitno-zielona infrastruktura

Planowane zbiorniki retencyjne w Krakowie będą pełnić nie tylko funkcję przeciwpodtopieniową, ale również przyrodniczą, rekreacyjną i naukowo-badawczą.

W otoczeniu obiektów przewidziano urządzenie terenów zielonych oraz stworzenie przestrzeni dostępnej dla mieszkańców i społeczności akademickiej. Rozważane jest także zastosowanie roślinności hydrofitowej, która może wspomagać naturalne oczyszczanie wód opadowych.

Połączenie infrastruktury retencyjnej z terenami zielonymi ma poprawić lokalny mikroklimat i zwiększyć zdolność obszaru do gospodarowania wodą podczas intensywnych opadów.

Inwestycja za 50 mln zł. Miasto planuje pozyskać środki z FEnIKS

Szacunkowa wartość budowy trzech zbiorników retencyjnych w Czyżynach wynosi około 50 mln zł.

O dofinansowanie przedsięwzięcia ze środków programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko (FEnIKS) zamierza ubiegać się Zarząd Infrastruktury Wodnej w Krakowie, odpowiedzialny za rozwój miejskiej infrastruktury gospodarowania wodami opadowymi.

Podpisane porozumienie stanowi etap przygotowania inwestycji. Termin rozpoczęcia robót budowlanych nie został jeszcze podany.

Zakres kontraktu obejmuje przygotowanie dokumentacji wykonawczej, przeprowadzenie robót budowlanych oraz uzyskanie pozwolenia na użytkowanie kolektora i pompowni.

Budimex będzie następnie odpowiadał za utrzymanie i eksploatację infrastruktury do czasu otwarcia lotniska. Kwota 54,06 mln zł netto jest maksymalną wartością całego zamówienia, obejmującego zarówno projektowanie i budowę, jak i późniejszą obsługę obiektów.

W komunikacie nie podano terminów rozpoczęcia i zakończenia prac budowlanych.

Dwa rurociągi tłoczne i odcinek grawitacyjny

Projektowany kolektor będzie się składał z dwóch rurociągów tłocznych. Na końcowym fragmencie trasy powstanie jeden rurociąg grawitacyjny.

Łączna długość infrastruktury wyniesie około 14 km. Maksymalną przepustowość całego układu określono na 240 m³ ścieków na godzinę.

Pompownia będzie odpowiadała za transport ścieków przewodami tłocznymi na odcinku, na którym nie będzie możliwe wykorzystanie naturalnego spadku terenu. Końcowy fragment sieci umożliwi grawitacyjny przepływ do istniejącego systemu kanalizacyjnego.

Trasa przez gminy Teresin i Wiskitki

Początek kolektora zaplanowano po zachodniej stronie terenu przeznaczonego pod budowę lotniska. Następnie rurociągi zostaną poprowadzone przez gminy Teresin i Wiskitki.

W rejonie Żyrardowa kolektor zostanie połączony z istniejącą miejską siecią kanalizacji sanitarnej. Ścieki będą nią transportowane do oczyszczalni obsługującej miasto.

Po zakończeniu inwestycji grawitacyjny fragment kanalizacji ma zostać przekazany na własność i w trwały zarząd Przedsiębiorstwu Gospodarki Komunalnej „Żyrardów”.

Infrastruktura potrzebna podczas budowy lotniska

Kolektor i pompownia mają umożliwić odprowadzanie ścieków z zaplecza budowy Portu Polska. System będzie obsługiwał teren inwestycji podczas realizacji zasadniczych robót związanych z budową lotniska.

Infrastruktura została zaprojektowana z możliwością dalszego wykorzystania po uruchomieniu portu. W przyszłości będzie mogła obsługiwać obiekty lotniskowe, choć szczegółowy sposób jej eksploatacji po otwarciu lotniska nie został jeszcze przedstawiony.

Całodobowy nadzór i monitoring

Po uzyskaniu pozwolenia na użytkowanie Budimex będzie utrzymywał kolektor i pompownię w sprawności technicznej. Zakres obsługi obejmie całodobowy nadzór nad pracą obiektów oraz dyspozycyjność służb technicznych.

Wykonawca będzie odpowiadał również za:

• obsługę systemów monitoringu,
• wykonywanie przeglądów i konserwacji,
• usuwanie awarii,
• regularne badania jakości odprowadzanych ścieków.

Utrzymanie i eksploatacja infrastruktury przez Budimex potrwają do czasu otwarcia lotniska.

IWA Project Innovation Awards są przyznawane co dwa lata przez International Water Association projektom z zakresu gospodarki wodnej, badań naukowych i technologii. W tegorocznej edycji oceniano 320 inicjatyw z 65 krajów w sześciu kategoriach.

Wśród nagrodzonych znalazło się MPWiK Wrocław. Jury wyróżniło realizowany przez spółkę projekt ograniczania strat wody, oparty m.in. na monitorowaniu sieci, analizie danych i wykorzystaniu narzędzi do lokalizowania wycieków.

– Nagroda IWA Project Innovation Award to wyjątkowe wyróżnienie dla całego zespołu MPWiK. Pokazuje, że konsekwentna praca, odwaga we wdrażaniu nowych rozwiązań i korzystanie z danych w codziennym zarządzaniu przynoszą efekty dostrzegane nie tylko we Wrocławiu, ale także na arenie międzynarodowej – mówił Witold Ziomek, prezes MPWiK S.A. we Wrocławiu, podczas odbierania nagrody w Glasgow.

Straty wody zmniejszone z ponad 22 do 4,04 proc.

MPWiK produkuje blisko 50 mln m³ wody rocznie i zarządza siecią wodociągową o długości ponad 2 tys. km. W 2009 r. straty wody przekraczały 22 proc. W kolejnych latach spółka rozwijała system monitorowania i diagnostyki sieci, którego zadaniem było ograniczenie liczby wycieków.

Obecnie wskaźnik strat wody wynosi 4,04 proc. Według MPWiK jest to rezultat porównywalny z wynikami osiąganymi przez przedsiębiorstwa wodociągowe w Singapurze i niższy od średnich notowanych w Europie.

Do monitorowania infrastruktury wykorzystywanych jest około 1500 loggerów szumów i czujników akustycznych. Spółka stosuje również geofony, korelatory umożliwiające dokładną lokalizację wycieków, przepływomierze oraz systemy kontrolujące jakość wody i parametry pracy sieci.

SmartFlow wspiera wykrywanie ukrytych wycieków

Jednym z elementów projektu jest system SmartFlow, zbudowany przez MPWiK we współpracy z firmą Future Processing. Rozwiązanie umożliwia bieżące monitorowanie parametrów sieci wodociągowej i analizowanie dużych zbiorów danych.

System wspiera również wykrywanie tzw. ukrytych wycieków, które mogą przez dłuższy czas pozostawać niewidoczne na powierzchni. Informacje pochodzące z monitoringu są wykorzystywane przy podejmowaniu decyzji dotyczących eksploatacji infrastruktury.

Projekt łączy rozwiązania cyfrowe z pracą inżynierów, diagnostów, planistów, dyspozytorów, brygad terenowych oraz specjalistów IT. Według spółki pozwoliło to zmienić sposób zarządzania siecią z reagowania na występujące awarie na wcześniejsze identyfikowanie potencjalnych problemów.

– Ta nagroda nie jest efektem jednego projektu czy jednej technologii. To rezultat kilkunastu lat konsekwentnej pracy nad zmianą sposobu myślenia o zarządzaniu siecią. Nauczyliśmy się mierzyć, analizować i przewidywać, a nie tylko reagować na awarie – podkreśla Grzegorz Karlik, menedżer Zakładu Eksploatacji Sieci MPWiK S.A. we Wrocławiu.

MPWiK dostarcza około 150 tys. m³ wody dziennie

Skala systemu wodociągowego wymaga stałego monitorowania dużej liczby parametrów. MPWiK podaje, że każdego dnia dostarcza mieszkańcom około 150 tys. m³ wody.

Łączna długość wrocławskiej sieci wodociągowej przekracza 2 tys. km. Jak wskazuje spółka, jest to dystans porównywalny z odległością między Wrocławiem a Glasgow, gdzie odbyła się ceremonia wręczenia nagród IWA.

320 projektów z 65 krajów

W IWA Project Innovation Awards 2026 uczestniczyło 320 projektów z 65 państw. Zgłoszone przedsięwzięcia oceniano w sześciu kategoriach. Kapituła brała pod uwagę zarówno uzyskane rezultaty, jak i zastosowane rozwiązania oraz możliwość ich wykorzystania w gospodarce wodnej.

Wśród tegorocznych laureatów, poza MPWiK Wrocław, znalazł się m.in. projekt Politechniki Pekińskiej realizowany we współpracy z chińskim przedsiębiorstwem odpowiedzialnym za gospodarkę wodno-ściekową w Shenzhen.

IWA Project Innovation Awards są organizowane przez International Water Association. Wyróżnienia przyznawane są projektom dotyczącym m.in. zarządzania wodą, technologii oraz badań naukowych w sektorze wodnym.

Mówiąc o rozwoju platformy WaterFolder, warto wspomnieć o partnerach, którzy przekonani o potrzebie stosowania nowoczesnych narzędzi, zapoczątkowali działanie platformy. W tym roku dołączyło kilku nowych partnerów, dzięki czemu na polskiej platformie jest już dostępnych ponad 20 kalkulatorów wspierających proces doboru urządzeń do inwestycji.

O tym, jak ważna jest woda w procesie inwestycji, mówiła Renata Woźniak-Vecchie w wykładzie inauguracyjnym Woda jako dobro wspólne w procesie inwestycyjnym. Zarządzanie wodami powinno być dziś jednym z kluczowych elementów planowania inwestycji. Odpowiednie traktowanie wód opadowych w mieście wymaga współpracy m.in. z urbanistami, drogowcami, architektami krajobrazu, organami zarządzania kryzysowego itd. Jak rozpocząć i kształtować taką współpracę, aby w miastach żyło się lepiej? Czy jest to w ogóle możliwe i zgodne z obowiązującym prawem? – na te pytania odpowiedziała prelegentka, otwierając piątą edycję konferencji.

Wobec problemów z suszą i powodziami miejscowe plany zagospodarowania terenu wydają się niewystarczającym narzędziem kreowania polityki adaptacji miast do zmian klimatu. Ich rolę coraz częściej, skutecznie, przejmują warunki odprowadzania wód opadowych. Co można limitować, a czego nie? W drugiej debacie dowiedzieliśmy się, jak radzi sobie Gdańsk, Poznań, Kraków i Wrocław. Jakie ograniczenia wprowadzają zarządcy, chroniąc sieć przed przeciążeniem oraz czy i jak stymuluje to rozwój zielono-niebieskiej infrastruktury. Czy projektanci radzą sobie z nowymi warunkami i jak reagują deweloperzy, kto sprawdza dotrzymanie warunków i jak wygląda realizacja na budowach. A politycy i samorząd? Czy rozumieją wagę zmian, czy też ręcznie wpływają na decyzje? W tej debacie szukaliśmy dobrych, skutecznych narzędzi realizowania polityki adaptacji do zmian klimatu i skalowania działań na całe miasto.

Trzecia debata Dialog między branżami – bariery i dobre przykłady współpracy poświęcona była analizie tego, jak obecnie wygląda współpraca pomiędzy kluczowymi uczestnikami procesu inwestycyjnego i zarządzania wodą w mieście. Uczestnicy rozmawiali o najczęstszych trudnościach organizacyjnych, formalnych i komunikacyjnych, ale także o dobrych praktykach oraz przykładach skutecznego partnerstwa, które pozwoliły wdrożyć rozwiązania zwiększające retencję i bezpieczeństwo wodne. Debata była okazją do wymiany doświadczeń i spojrzenia na proces inwestycyjny z różnych perspektyw – od planowania i projektowania, przez uzgodnienia administracyjne, po realizację i utrzymanie infrastruktury. Dyskusja koncentrowała się również na tym, jak budować efektywny dialog między branżami oraz jakie działania są niezbędne, aby w polskich miastach powstawało więcej projektów retencyjnych i rozwiązań opartych na naturze, poprawiających bezpieczeństwo i jakość życia mieszkańców.

Następnie w czterech salach prowadzono warsztaty i debaty. Pierwsza debata była poświęcona roli administracji samorządowej w realizowaniu miejskiej polityki wodnej w odniesieniu do konkretnych decyzji planistycznych, inwestycyjnych i organizacyjnych – od standardów retencji i odwodnienia po współpracę z projektantami, zarządcami infrastruktury, spółkami wodociągowymi oraz inwestorami. Dowiedzieliśmy się, jak wygląda ten proces w Szczecinie, Krakowie, Warszawie, Wrocławiu. Agnieszka Hobot z Wodnych Spraw rozpoczęła od pytania, co jest potrzebne dla mądrej polityki wodnej w mieście. Debatujący wymienili wśród najważniejszych rzeczy środki na inwestycje, dokument planistyczny, czas na realizację oraz egzekucję powstałej polityki.

Debaty przedzielały wykłady dotyczące spraw formalnoprawnych. Rozmawialiśmy o pozwoleniach wodnoprawnych, PFU, odpowiedzialności prawnej. Swoimi doświadczeniami podzielili się Lucyna Osuch-Chacińska, Adam Stępkowski oraz Jędrzej Bujny.

W drugiej sali królowała zielono-niebieska infrastruktura, sesję tę rozpoczęła więc Monika Pec-Święcicka z Zarządu Zieleni we Wrocławiu, który był w tym roku współgospodarzem konferencji. Prelegentka pokazywała na przykładach z Wrocławia, jak zagospodarować wodę zanim (jeżeli w ogóle) trafi do kanalizacji deszczowej. Dużym zainteresowaniem cieszył się wykład Ewy Burszty-Adamik, która próbowała odpowiedzieć na pytanie, czy zielono-niebieska infrastruktura działa.

W trzeciej sali warsztatowej odbywały się szkolenia związane z infrastrukturą. Rozpoczęliśmy od pompowni i zbiorników retencyjnych, a skończyliśmy pierwszą część na odwodnieniach liniowych. W drugiej części dnia mogliśmy poznać doświadczenia projektantów z Portu Polska oraz Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad.

W czwartej sali rozmawialiśmy o nowych technologiach, a wśród nich o potrzebie modelowania hydrodynamicznego. Zaprezentowano platformę WaterFolderConnect, rozwiązanie, które nie tylko usprawnia proces projektowy, ale również przyspiesza kluczowe obliczenia, umożliwia dobór konkretnych elementów sieci oraz symulowanie z użyciem różnych scenariuszy opadowych i generowanie optymalnych wariantów rozwiązań (https://waterfolder.com/pl/connect/). Wśród zaprezentowanych technologii był również program COOLCITY Design.

Drugiego dnia konferencji warsztaty odbywały się w terenie. Uczestnicy mieli możliwość wyboru pomiędzy Hydropolis – centrum wiedzy o wodzie, poznaniem rzeki oraz rozwiązań do badania jej przepływu, rozwiązań hydrotechnicznych czy zielono-niebieskiej infrastruktury w mieście i parkach.

Czytaj więcej na: https://retencja.pl

>>> Artykuł ukazał się w wydaniu 5 (128) wrzesień – październik 2026

W odpowiedzi na te wyzwania firma Sandvik Ground Support dostarczyła specjalistyczne systemy iniekcyjne przeznaczone do uszczelniania oraz wzmacniania masywu skalnego. Dzięki zdolności penetracji nawet bardzo drobnych szczelin produkty utworzyły trwałą i wodoszczelną barierę wokół obszaru prowadzenia robót.

Do stabilizacji gruntu przed czołem maszyny zastosowano spieniany system żywic krzemianowych Mineral Fill. Rozwiązanie to umożliwiło skuteczne związanie spękanego górotworu i ograniczenie napływu wody, a jednocześnie pozwoliło na późniejsze bezproblemowe przejście maszyny TBM przez wzmocniony odcinek tunelu.

Dodatkowym zabezpieczeniem było zastosowanie dwuskładnikowej żywicy poliuretanowej, której zadaniem było zatrzymanie przecieków wody pojawiających się wzdłuż obudowy segmentowej już wykonanych odcinków tunelu.

Oprócz dostaw materiałów firma Sandvik zapewniła kompleksowe wsparcie techniczne, obejmujące doradztwo projektowe, obecność specjalistów na budowie oraz elastyczną logistykę dostaw dostosowaną do dynamicznego harmonogramu prac TBM.

Projekt New Water Supply Oslo pozostaje jednym z najważniejszych przedsięwzięć infrastrukturalnych w Norwegii, a jego zakończenie planowane jest na drugi kwartał 2027 r.

Kluczowe informacje o projekcie

Inwestor: Oslo Vann og Avløpsetaten (VAV)
Wykonawca: Skanska Norge AS
Dostawca: Sandvik Ground Support
Zakres: dostawa chemicznych systemów iniekcyjnych, akcesoriów i sprzętu do iniekcji oraz wsparcie techniczne
Produkty: DSI Inject PUR W oraz Mineral Fill MF

Czytaj więcej na: www.mining.sandvik/pl/produkty/ground-support

>>> Artykuł ukazał się w wydaniu 5 (128) wrzesień – październik 2026

Nowelizacja ustawy o zarządzaniu kryzysowym w odniesieniu do infrastruktury wod.-kan.

Znowelizowana ustawa o zarządzaniu kryzysowym, obowiązująca od 4 lipca 2026 r., wprowadziła kompleksowe zmiany w systemie zarządzania ryzykiem i ochronie infrastruktury krytycznej oraz zaimplementowała unijne regulacje dotyczące odporności podmiotów krytycznych, w tym dyrektywę 2022/2557 w sprawie odporności podmiotów krytycznych.

Zgodnie z definicją zawartą w ustawie jako sytuację kryzysową należy rozumieć sytuację wpływającą negatywnie na poziom bezpieczeństwa ludzi, mienia w znacznych rozmiarach, środowiska lub dziedzictwa kulturowego, wywołującą znaczne ograniczenia w działaniu właściwych organów administracji publicznej ze względu na nieadekwatność posiadanych sił i środków lub zakłócenia w obsłudze tych organów. Brak zapewnienia ciągłości dostaw wody lub odbioru ścieków jest właśnie jedną z takich sytuacji.

Ustawa definiuje podmiot krytyczny jako operatora infrastruktury krytycznej wpisanego do wykazu podmiotów krytycznych. Organami, które mogą decydować o tym, czy dany podmiot powinien być uznany za obiekt infrastruktury krytycznej, są m.in. ministrowie kierujący działami administracji rządowej. Operatorem infrastruktury krytycznej jest natomiast właściciel lub posiadacz obiektu, urządzenia, instalacji, sieci, systemu lub usługi bądź połączonych ze sobą funkcjonalnie obiektów, urządzeń, instalacji, sieci, systemów i usług wpisanych do wykazu infrastruktury krytycznej. Wykaz obiektów IK prowadzi Dyrektor Rządowego Centrum Bezpieczeństwa (RCB). Dane zgromadzone w wykazie nie podlegają przepisom o dostępie do informacji publicznej.

Operator infrastruktury krytycznej przeprowadza analizę zagrożeń w ciągu sześciu miesięcy od dnia otrzymania informacji o dokonaniu wpisu do wykazu infrastruktury krytycznej. Następnie wdraża rozwiązania, o których mowa, w terminie kolejnych sześciu miesięcy od dnia przeprowadzenia analizy zagrożeń. Natomiast do 31 marca każdego roku sporządza raport o stanie ochrony infrastruktury krytycznej za rok ubiegły. Raport jest dokumentem niejawnym, okazywanym na żądanie Dyrektora RCB, Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego lub Szefa Agencji Wywiadu.

Kolejnym obowiązkiem operatora infrastruktury krytycznej jest wyznaczenie koordynatora ochrony infrastruktury krytycznej oraz jego zastępcy. Powinno to nastąpić w terminie 30 dni od dnia otrzymania informacji o wpisie do wykazu infrastruktury krytycznej. Koordynator ochrony infrastruktury krytycznej podlega bezpośrednio organowi zarządzającemu operatora infrastruktury krytycznej.

Uwzględniając fakt, że praktycznie nie ma dzisiaj przedsiębiorstwa, które w zakresie swojej działalności jest samowystarczalne, ustawa definiuje również dostawcę krytycznego jako podmiot dostarczający produkty, usługi lub technologie, których zakłócenie może spowodować incydent istotny u podmiotu krytycznego. Podmiot krytyczny jest obowiązany do identyfikacji dostawców krytycznych, prowadzenia ich rejestru oraz przeprowadzania oceny ryzyka co najmniej raz w roku. Podmiot krytyczny zapewnia opracowanie planów awaryjnych, możliwość zastąpienia dostawcy krytycznego i minimalne wymagania bezpieczeństwa wobec dostawców krytycznych. Niezależnie od charakteru działalności ciągłość działania jest uzależniona od niezawodnej dostawy surowców i energii.

Szczegółowe obowiązki operatora infrastruktury krytycznej

Do obowiązków podmiotu krytycznego należy wdrożenie zintegrowanego systemu zarządzania bezpieczeństwem świadczenia usługi kluczowej, obejmującego:

1) przeprowadzenie nie rzadziej niż raz na dwa lata oceny ryzyka z uwzględnieniem:
a) zagrożeń i związanych z tym ryzyk wymienionych w krajowej ocenie ryzyka (KOR) oraz innych zagrożeń charakterystycznych dla świadczonej usługi kluczowej, w tym zagrożeń antagonistycznych,
b) stopnia zależności innych sektorów lub podsektorów, o których mowa w załączniku do ustawy, od usługi kluczowej świadczonej przez podmiot krytyczny oraz stopnia zależności tego podmiotu krytycznego od usług kluczowych świadczonych przez inne podmioty w innych sektorach, 
c) identyfikacji alternatywnych łańcuchów dostaw w celu przywrócenia świadczenia usługi kluczowej,
d) ocen ryzyka prowadzonych na podstawie odrębnych przepisów;
2) wdrożenie odpowiednich i proporcjonalnych do wyników oceny ryzyka rozwiązań organizacyjno-technicznych, w zakresie:
a) polityk zarządzania ryzykiem,
b) bezpieczeństwa fizycznego w formie ochrony fizycznej budynków i terenów należących do podmiotu krytycznego lub ich zabezpieczeń technicznych uwzględniających systemy kontroli dostępu,
c) ochrony infrastruktury krytycznej niezbędnej do świadczenia usługi kluczowej,
d) bezpieczeństwa osobowego dotyczącego pracowników i dostawców zewnętrznych,
e) cyberbezpieczeństwa, zgodnie z wymogami dotyczącymi podmiotów kluczowych, o których mowa w przepisach ustawy z 5 lipca 2018 r. o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa,
f) bezpieczeństwa prawnego świadczenia usługi kluczowej,
g) ciągłości działania i odtwarzania, w tym utrzymywania własnych systemów rezerwowych zapewniających bezpieczeństwo i podtrzymujących funkcjonowanie świadczenia usługi kluczowej do czasu jej pełnego odtworzenia,
h) zdolności do ochrony informacji niejawnych w niezbędnym zakresie do zapewnienia świadczenia usługi kluczowej,
i) szkoleń i ćwiczeń personelu w celu jego przygotowania na zagrożenia i incydenty,
j) realizacji okresowych audytów i certyfikacji;
3) bieżącą współpracę z właściwymi organami zarządzania kryzysowego oraz służbami, strażami i inspekcjami dotyczącą wymiany informacji o zagrożeniach i incydentach zakłócających lub mogących zakłócić funkcjonowanie usługi kluczowej oraz sposobu postępowania w przypadku takiego zdarzenia;
4) gromadzenie informacji o zagrożeniach i incydentach zakłócających lub mogących zakłócić świadczenie usługi kluczowej;
5) zarządzanie incydentami;
6) stosowanie środków zapobiegających i ograniczających wpływ incydentów na świadczenie usługi kluczowej.

Podmiot krytyczny przeprowadza ocenę ryzyka w terminie dziewięciu miesięcy od dnia otrzymania informacji o wpisie do wykazu podmiotów krytycznych.

Podmiot krytyczny wdraża rozwiązania organizacyjno-techniczne w terminie trzech miesięcy od dnia przeprowadzenia oceny ryzyka, a następnie stosownie do potrzeb, w zależności od wyników przeprowadzonej oceny ryzyka. Rozwiązania organizacyjno-techniczne uwzględniają wymagania określone w normach oraz wytycznych do ich stosowania.

Podmiot krytyczny opracowuje i aktualizuje dokumentację zintegrowanego systemu zarządzania bezpieczeństwem świadczenia usługi kluczowej. Dokumentację zintegrowanego systemu zarządzania bezpieczeństwem świadczenia usługi kluczowej stanowią:

a) dokumentacja systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji,
b) dokumentacja systemu zarządzania ciągłością działania usługi kluczowej,
c) dokumentacja ochrony fizycznej, zabezpieczeń technicznych, oraz bezpieczeństwa osobowego,
d) dokumentacja ochrony infrastruktury krytycznej,
e) dokumentacja cyberbezpieczeństwa, opracowywana zgodnie z wymogami dla podmiotów kluczowych, o których mowa w przepisach ustawy z 5 lipca 2018 r. o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa.

Dokumentacja jest prowadzona w postaci papierowej lub elektronicznej. Dokumentację należy sporządzić w terminie 15 miesięcy od dnia otrzymania informacji o wpisie do wykazu podmiotów krytycznych, a następnie stosownie do potrzeb dokonuje jej aktualizacji. Podmiot krytyczny jest zobowiązany do ustanowienia nadzoru nad dokumentacją, zapewniającego dostępność dokumentów wyłącznie dla osób upoważnionych, zgodnie z realizowanymi przez nie zadaniami, a także ochronę dokumentów przed uszkodzeniem, zniszczeniem, utratą, nieuprawnionym dostępem, niewłaściwym użyciem lub utratą integralności. Dokumentacja jest przechowywana przez co najmniej dwa lata, licząc od 1 stycznia roku następującego po roku jej wycofania z użytkowania lub zakończenia świadczenia usługi kluczowej.

Podmiot krytyczny przeprowadza co najmniej raz na trzy lata, na własny koszt, audyt zintegrowanego systemu zarządzania bezpieczeństwem świadczenia usługi kluczowej, w zakresie:

1) zarządzania bezpieczeństwem informacji,
2) zarządzania ciągłością działania usługi kluczowej,
3) zapewnienia bezpieczeństwa fizycznego w formie ochrony fizycznej budynków i terenów należących do podmiotu krytycznego lub ich zabezpieczeń technicznych uwzględniających systemy kontroli dostępu.

Zmiany wynikające z nowelizacji ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz niektórych innych ustaw

Nowelizacja ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków z 13 marca 2026 r., implementująca dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/2184 z 16 grudnia 2020 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, weszła w życie 21 maja 2026 r. Nowela wprowadziła w artykule 1 obowiązek tworzenia warunków do zapewnienia ciągłości dostaw i bezpieczeństwa wody oraz niezawodnego odprowadzania i oczyszczania ścieków oraz wymagania dotyczące stosowania podejścia opartego na ryzyku w całym łańcuchu dostaw wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, w tym wymagania dotyczące jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Natomiast w artykule 5 nałożono na przedsiębiorstwa wod.-kan. obowiązek zapewnienia:

1) zdolności posiadanych urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych do realizacji odpowiednio dostaw wody, w tym wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, i odprowadzania ścieków;
2) dostawy wody, w tym wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, w wymaganej ilości i pod odpowiednim ciśnieniem;
3) dostawy wody, w tym wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, i odprowadzania ścieków w sposób ciągły i niezawodny;
4) należytej jakości dostarczanej wody, w tym wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, i odprowadzanych ścieków.

Zmiana ustawy wprowadziła również pojęcie działań naprawczych jako działań korygujących, podjętych w celu wyeliminowania przyczyny niezgodności z wartością parametryczną wykorzystywaną do oceny jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi oraz w celu zapobiegania ponownemu wystąpieniu tej niezgodności. 

W ustawie wprowadzono takie pojęcia, jak monitoring operacyjny oraz monitoring zgodności. Pierwsze z nich oznacza monitoring zapewniający szybki wgląd w parametry eksploatacyjne i problemy z jakością wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi oraz umożliwiający szybkie podjęcie zaplanowanych wcześniej działań naprawczych, ustalony przez dostawcę wody i dostosowany do danego systemu zaopatrzenia w wodę, z uwzględnieniem wyników identyfikacji zagrożeń i zdarzeń niebezpiecznych oraz oceny ryzyka w systemie zaopatrzenia w wodę, którego celem jest potwierdzenie skuteczności środków kontroli w zakresie poboru, uzdatniania, magazynowania i dystrybucji wody. Natomiast monitoring zgodności polega na monitorowaniu parametrów określonych w przepisach wydanych na podstawie artykułu 13 oraz ustalonych na podstawie oceny ryzyka w systemie zaopatrzenia w wodę w punkcie zgodności, o którym mowa w artykule 4c ustęp 1, w celu sprawdzenia spełnienia wymagań dotyczących jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, realizowany przez dostawców wody i nadzorowany odpowiednio przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

Na podstawie zmienionej ustawy zostało wydane rozporządzenie Ministra Zdrowia z 22 maja 2026 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Rozporządzenie określa przede wszystkim wymagania dotyczące jakości wody oraz zasady prowadzenia monitoringu i kontroli. Rozporządzenie nakłada na dostawców obowiązek stosowania podejścia opartego na ryzyku. Oznacza to ocenę zagrożeń i zarządzanie nimi na każdym etapie dostarczania wody – od ujęcia, przez system zaopatrzenia, aż po instalacje wewnętrzne w budynkach, określane jako wewnętrzne systemy wodociągowe. Wprowadza również zasady dotyczące materiałów mających kontakt z wodą. Dodatkowo określono wymagania dotyczące chemikaliów stosowanych do uzdatniania wody oraz materiałów filtracyjnych, które muszą posiadać odpowiednie atesty. Ponadto rozporządzenie wprowadza obowiązek przeprowadzania oceny ryzyka w wewnętrznych systemach wodociągowych w obiektach priorytetowych, czyli niemieszkalnych obiektach, w których więcej niż 50 osób dziennie jest narażonych na ryzyko związane z wodą, w tym budynkach użyteczności publicznej lub budynkach przeznaczonych do okresowego pobytu ludzi.

Wpływ zmian wprowadzonych ustawą z 23 stycznia 2026 r. o zmianie ustawy o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa oraz niektórych innych ustaw na systemy wod.-kan.

Artykuł 5 ustawy wprowadza dwie istotne definicje: podmiotu kluczowego i podmiotu ważnego. Podmiot kluczowy to osoba fizyczna, prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej wskazana w załączniku 1 do ustawy. Załącznik ten dotyczy m.in. zaopatrzenia w wodę do spożycia i jej dystrybucji oraz zbiorowego odprowadzania ścieków. Podmiotem ważnym jest osoba fizyczna, prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej wskazana w załączniku 1 do ustawy, która spełnia wymogi dla średniego przedsiębiorcy określone w artykule 2 ustęp 1 załącznika I do rozporządzenia 651/2014/UE oraz która nie jest podmiotem kluczowym. 

Podmiot kluczowy lub podmiot ważny składa wniosek o wpis do wykazu w terminie sześciu miesięcy od dnia spełnienia przesłanek uznania za podmiot kluczowy lub podmiot ważny.

Podmiot kluczowy lub podmiot ważny wdraża system zarządzania bezpieczeństwem informacji w systemie informacyjnym wykorzystywanym w procesach wpływających na świadczenie usługi przez ten podmiot, zapewniający: 

1) prowadzenie systematycznego szacowania ryzyka wystąpienia incydentu oraz zarządzanie tym ryzykiem, wdrożenie odpowiednich i proporcjonalnych do oszacowanego ryzyka środków technicznych i organizacyjnych, uwzględniających najnowszy stan wiedzy, koszty wdrożenia, wielkość podmiotu, prawdopodobieństwo wystąpienia incydentów, narażenie podmiotu na ryzyka, skutki społeczne i gospodarcze, w szczególności: 
a) polityki szacowania ryzyka oraz bezpieczeństwa systemu informacyjnego, w tym polityki tematyczne,
b) bezpieczeństwo w procesie nabywania, rozwoju, utrzymania i eksploatacji systemu informacyjnego, w tym testowanie systemu informacyjnego,
c) bezpieczeństwo fizyczne i środowiskowe uwzględniające kontrolę dostępu, 
d) bezpieczeństwo zasobów ludzkich, 
e) bezpieczeństwo i ciągłość łańcucha dostaw produktów ICT (information and communication technology), usług i procesów ICT, od których zależy świadczenie usługi, z uwzględnieniem związków pomiędzy bezpośrednim dostawcą sprzętu lub oprogramowania a podmiotem kluczowym lub podmiotem ważnym,
f) wdrażanie, dokumentowanie, testowanie i utrzymywanie planów ciągłości działania umożliwiających ciągłe i niezakłócone świadczenie usługi oraz zapewniających poufność, integralność, dostępność i autentyczność informacji, planów awaryjnych oraz planów odtworzenia działalności umożliwiających odtworzenie systemu informacyjnego po zdarzeniu, które spowodowało straty przekraczające zdolności podmiotu do odbudowy za pomocą własnych środków,
g) objęcie systemu informacyjnego wykorzystywanego do świadczenia usługi systemem monitorowania w trybie ciągłym, 
h) polityki i procedury oceny skuteczności środków technicznych i organizacyjnych,
i) edukację z zakresu cyberbezpieczeństwa dla personelu podmiotu,
j) podstawowe zasady cyberhigieny, 
k) polityki i procedury stosowania kryptografii, w tym w stosownych przypadkach szyfrowania,
l) stosowanie bezpiecznych środków komunikacji elektronicznej w ramach Krajowego Systemu Cyberbezpieczeństwa oraz wewnątrz podmiotu, uwzględniających uwierzytelnianie wieloskładnikowe w stosownych przypadkach, 
m) zarządzanie aktywami, 
n) polityki kontroli dostępu; 
2) zbieranie informacji o cyberzagrożeniach i podatnościach na incydenty systemu informacyjnego wykorzystywanego do świadczenia usługi, zarządzanie incydentami, stosowanie środków zapobiegających i ograniczających wpływ incydentów na bezpieczeństwo systemu informacyjnego wykorzystywanego do świadczenia usługi, w tym: 
a) stosowanie mechanizmów zapewniających poufność, integralność, dostępność i autentyczność danych przetwarzanych w systemie informacyjnym, 
b) regularne przeprowadzanie aktualizacji oprogramowania, stosownie do zaleceń producenta, z uwzględnieniem analizy wpływu aktualizacji na bezpieczeństwo świadczonej usługi oraz poziomu krytyczności poszczególnych aktualizacji, 
c) ochronę przed nieuprawnioną modyfikacją w systemie informacyjnym, 
d) niezwłoczne podejmowanie działań po dostrzeżeniu podatności lub cyberzagrożeń, w tym również czasowe ograniczenie ruchu sieciowego przychodzącego do infrastruktury podmiotu kluczowego lub podmiotu ważnego, które może skutkować zakłóceniem usług świadczonych przez ten podmiot, z uwzględnieniem konieczności minimalizacji skutków ograniczenia dostępności tych usług z uwagi na podjęte działania.

Podmiot kluczowy lub podmiot ważny wyznacza co najmniej dwie osoby odpowiedzialne za utrzymywanie kontaktów z podmiotami Krajowego Systemu Cyberbezpieczeństwa, zapewnia użytkownikowi usługi dostęp do wiedzy pozwalającej na zrozumienie cyberzagrożeń i stosowanie skutecznych sposobów zabezpieczania się przed tymi zagrożeniami w zakresie związanym ze świadczonymi usługami, w szczególności przez udostępnianie informacji na ten temat na swojej stronie internetowej, zapewnia użytkownikowi usługi możliwość zgłoszenia cyberzagrożenia, incydentu lub podatności związanych ze świadczoną usługą, a po uzyskaniu wpisu podmiotu do wykazu rozpoczyna korzystanie z systemu teleinformatycznego, o którym mowa w artykule 46 ustęp 1.

Podmiot kluczowy przeprowadza na własny koszt co najmniej raz na trzy lata audyt bezpieczeństwa systemu informacyjnego wykorzystywanego w procesie świadczenia usługi.

Organ właściwy do spraw cyberbezpieczeństwa może nakazać podmiotowi kluczowemu w każdym czasie lub podmiotowi ważnemu w przypadku wystąpienia incydentu poważnego lub innego naruszenia przepisów ustawy przez ten podmiot, w drodze decyzji, przeprowadzenie zewnętrznego audytu bezpieczeństwa systemu informacyjnego wykorzystywanego w procesie świadczenia usługi wraz z określeniem terminu przekazania kopii raportu z przeprowadzonego audytu i wskazaniem rodzaju podmiotów uprawnionych do przeprowadzenia audytu. Organ może również określić zakres takiego audytu. Decyzja, o której mowa, podlega natychmiastowemu wykonaniu.

Ochrona powłokowa infrastruktury krytycznej

Zapewnienie bezpieczeństwa obiektów infrastruktury krytycznej nie jest zależne tylko od uregulowań prawnych. Przede wszystkim niezbędny jest zespół działań organizacyjnych i technicznych minimalizujący ryzyko zakłócenia funkcjonowania obiektów, instalacji, urządzeń technicznych lub wodnych oraz usług na rzecz zapewnienia ciągłości ich działania.

Dobrą praktyką jest podział terenu, na którym zlokalizowana jest infrastruktura krytyczna, na strefy ochrony i zaprojektowanie ich zgodnie z zasadą ochrony w głąb (ochrona powłokowa). Niekiedy wyróżnia się także strefę zewnętrzną poza obiektem. 

Każda ze stref musi być zaprojektowana z myślą o maksymalnym spowolnieniu działań potencjalnego napastnika, a natężenie sił i środków ochrony powinno rosnąć w miarę zbliżania się potencjalnego napastnika do strefy chroniącej kluczowe elementy infrastruktury organizacji. 

W celu zapewnienia bezpieczeństwa technicznego należy stosować zasady sprawdzonych praktyk bezpieczeństwa technicznego, pożarowego, chemicznego, technologiczno-procesowego, transportu, środowiskowego i pracy.

Strategia bezpieczeństwa obiektów infrastruktury krytycznej powinna opierać się na integracji działań wynikających z systemów zarządzania jakością, środowiskiem, bezpieczeństwem, ciągłością działania oraz ryzykiem. System odporny na zakłócenia oznacza ciągłą dostępność usługi lub usług, niezawodność, zdolność serwisową, bezpieczeństwo.

Aby uznać system za odpowiednio zabezpieczony, informacja w nim przetwarzana powinna być poufna, zgodna z przyznanymi prawami dostępu, zachowująca swoją integralność, aby można było uznać ją za wiarygodną, i nie powinny występować problemy z dostępem do tej informacji dla osób mających odpowiednie uprawnienia.

Podsumowanie

Niezależnie od wymienionych działań zapewniających ciągłość świadczenia usług przez przedsiębiorstwa wodociągowe warunkiem koniecznym jest zapewnienie ciągłości dostawy energii elektrycznej. I w tym wypadku nie jest wystarczające zabezpieczenie kluczowych obiektów i instalacji w rezerwowe źródła zasilania, jakimi są agregaty prądotwórcze. W przypadku długotrwałego braku zasilania energetycznego kluczowe znaczenie mieć będą dostawy odpowiedniej ilości paliw dla agregatów. A są to ilości niemożliwe do zmagazynowania przez przedsiębiorstwa wodociągowe. Istotnym elementem jest również posiadanie środków transportu umożliwiających dostawę wody dla mieszkańców na wypadek braku możliwości jej dostarczania za pośrednictwem systemu dystrybucji, co może być skutkiem awarii lub braku zasilania energetycznego.

Należy podkreślić, że w całej Polsce nadal obowiązują podwyższone środki bezpieczeństwa. Rząd zdecydował o przedłużeniu drugiego stopnia alarmowego BRAVO i jego odpowiednika w cyberprzestrzeni – BRAVO-CRP, a na wybranych obszarach także trzeciego stopnia alarmowego CHARLIE. Zarządzenia będą obowiązywać co najmniej do 30 listopada 2026 r. 

Z chwilą ogłoszenia stopni alarmowych przedsiębiorstwa na podstawie oceny sytuacji wprowadziły własne procedury bezpieczeństwa, co niejednokrotnie spowodowało utrudnienia w bieżącej działalności, a dodatkowo wpłynęło również na ponoszone koszty. Pojawiające się zupełnie nowe zagrożenia spowodowały konieczność rozbudowy systemów bezpieczeństwa zarówno w zakresie ochrony obiektów przesyłu danych, sterowania, jak i bezpieczeństwa posiadanego oprogramowania. Niezależnie od tych kwestii doszła jeszcze troska o bezpieczeństwo fizyczne obiektów. Jest ono zapewniane zarówno przez ochronę fizyczną, jak i elektroniczną. Rozwój elektronicznych systemów nadzoru powoduje konieczność tworzenia centrów monitoringu, które na bieżąco analizują otrzymane dane i podejmują stosowne decyzje.

Czytaj więcej na https://wodociagi.krakow.pl

>>> Artykuł ukazał się w wydaniu 5 (128) wrzesień – październik 2026

Potok Bodzanowski przepływa przez tereny rolnicze i zurbanizowane. Podczas intensywnych opadów jego przepustowość okazuje się niewystarczająca, co prowadzi do lokalnych podtopień i zalań.

Powódź z września 2024 r. oraz podtopienia z sierpnia 2026 r. wykazały, że bieżące utrzymanie koryta nie rozwiązuje wszystkich problemów występujących w tej części gminy Głuchołazy. Dlatego analizą zostanie objęty nie tylko sam ciek, lecz także cała jego zlewnia.

Szczegóły zamówienia są dostępne na platformie przetargowej Wód Polskich.

Powstanie model hydrauliczny potoku

Wykonawca przeprowadzi analizę hydrologiczno-hydrauliczną i przygotuje numeryczny model Potoku Bodzanowskiego. Narzędzie pozwoli przeanalizować zachowanie cieku podczas intensywnych opadów oraz wskazać miejsca najbardziej narażone na występowanie podtopień.

Model ma również pomóc w określeniu, które odcinki koryta i elementy infrastruktury ograniczają przepływ wody. Na tej podstawie zostaną zaproponowane rozwiązania techniczne poprawiające funkcjonowanie systemu odwodnienia.

Inwentaryzacja mostów, przepustów i odwodnienia

Zakres prac obejmie inwentaryzację Potoku Bodzanowskiego oraz znajdujących się na nim mostów, przepustów, urządzeń piętrzących i odcinków zarurowanych. Oceniony zostanie stan techniczny koryta i infrastruktury wpływającej na przepływ wód.

Wykonane zostaną pomiary geodezyjne, analizy terenowe i badania niezbędne do przedstawienia rzeczywistego stanu cieku. Wykonawca zidentyfikuje również urządzenia odprowadzające do niego wody opadowe i roztopowe oraz podmioty odpowiedzialne za ich utrzymanie.

Ekspertyza wskaże potrzebne działania

Efektem zamówienia będzie ekspertyza techniczna zawierająca przyczyny występujących problemów i rekomendacje dotyczące dalszych działań. Opracowanie obejmie również wstępne przedmiary i kosztorysy proponowanych rozwiązań.

Analiza ma stworzyć podstawę do przygotowania kolejnych działań inwestycyjnych i organizacyjnych ograniczających ryzyko podtopień. Zadanie stanowi część prac prowadzonych przez Wody Polskie po powodzi z 2024 r. na terenie gminy Głuchołazy.

Umowę w imieniu Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie podpisała Katarzyna Dąbrowska, dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Warszawie.

Zadanie pod nazwą „Zbiornik wodny Brody Iłżeckie – przebudowa pompowni Styków” obejmuje kompleksową modernizację pompowni wraz z przebudową zbiornika wyrównawczego i infrastruktury technicznej.

Całkowita wartość inwestycji wynosi 13 778 231 zł. Przedsięwzięcie zostanie w całości sfinansowane z budżetu państwa.

Zbiornik wyrównawczy jest za mały

Pompownia Styków odpowiada za odprowadzanie wód z terenów położonych poniżej poziomu otaczających je cieków i zbiorników. Obecna pojemność zbiornika wyrównawczego jest niewystarczająca do skutecznego przejmowania wód filtracyjnych oraz opadowych spływających z przyległych zboczy.

Zwiększa to ryzyko podtopienia terenów sąsiadujących z pompownią, a także samego obiektu. Przebudowa zbiornika oraz zwiększenie wydajności systemu pompowego mają ograniczyć to zagrożenie.

Nowe urządzenia i trzy rurociągi tłoczne

Zakres inwestycji obejmuje przebudowę zbiornika wyrównawczego, wymianę umocnień jego skarp i dna oraz usunięcie nagromadzonych osadów. Rozbudowane zostaną również komory wlotowa i wylotowa, które trzeba dostosować do nowych urządzeń.

Wykonawca przebuduje budynek pompowni i wymieni wyposażenie technologiczne na urządzenia o większej wydajności. W miejsce dwóch istniejących przewodów powstaną trzy nowe rurociągi tłoczne.

Prace obejmą również budowę nowych linii zasilających oraz instalacji elektrycznych i systemów automatyki kontrolno-pomiarowej. Na terenie pompowni wykonane zostaną oświetlenie i monitoring wizyjny, a także stanowisko dla agregatu prądotwórczego.

W budynku zamontowane będą instalacje wentylacji, ogrzewania i osuszania powietrza. Przebudowane zostanie również zagospodarowanie terenu, w tym plac manewrowy i utwardzone nawierzchnie. Zakres robót przewiduje ponadto remont ujęcia prowadzącego do zbiornika wyrównawczego oraz umocnień rowu opaskowego.

Dokumentację przygotowywano od 2019 r.

Prace przygotowawcze do przebudowy pompowni Styków prowadzono w latach 2019–2024. W tym czasie opracowano dokumentację techniczną i uzyskano decyzje administracyjne wymagane do rozpoczęcia inwestycji.

Wody Polskie dysponują decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach, pozwoleniem wodnoprawnym oraz pozwoleniem na budowę. Postępowanie przetargowe dotyczące wykonania robót budowlanych ogłoszono w maju 2026 r.

Większa ochrona terenów depresyjnych

Przebudowa pompowni Styków zwiększy pojemność zbiornika wyrównawczego oraz wydajność systemu pompowego. Pozwoli to sprawniej odprowadzać nadmiar wód i ograniczyć ryzyko podtopień na terenach depresyjnych.

Modernizacja ma również poprawić niezawodność pracy obiektu oraz zwiększyć bezpieczeństwo mieszkańców i infrastruktury znajdującej się w jego zasięgu.