Polskie ośrodki badawcze rozwijają kompetencje w zakresie budowy satelitów, rakiet oraz systemów umożliwiających wynoszenie ładunków na niską orbitę okołoziemską. Technologie te mają zastosowanie zarówno cywilne, jak i wojskowe, wspierając rozwój gospodarki, administracji publicznej i infrastruktury bezpieczeństwa.

Satelity wykorzystywane są m.in. do obserwacji Ziemi, nawigacji i łączności. Dostarczają informacji o stanie lasów, upraw, infrastruktury oraz jakości wód. Umożliwiają również monitorowanie skutków katastrof naturalnych, w tym powodzi, a także wspierają działania ratownicze i operacje wojskowe.

Znaczenie sektora kosmicznego znajduje odzwierciedlenie w prognozach rynkowych. Według raportu „EU Space Market Report 2026” Agencji Unii Europejskiej ds. Programu Kosmicznego (EUSPA) globalne przychody rynku systemów nawigacji satelitarnej GNSS mają wzrosnąć z 300 mld euro w 2024 r. do 580 mld euro w 2034 r.

W przypadku systemów obserwacji Ziemi prognozowany jest wzrost przychodów z 3,5 do 7,9 mld euro, przy czym największy udział w tym rynku ma przypadać na rolnictwo. Do 2034 r. liczba urządzeń wykorzystujących GNSS na świecie może osiągnąć niemal 10 mld.

Program Badań Kosmicznych Łukasiewicza za 2,4 mld zł

W marcu 2026 r. Sieć Badawcza Łukasiewicz ogłosiła Program Badań Kosmicznych, którego celem jest zwiększenie niezależności Polski w dostępie do technologii kosmicznych.

Program obejmuje kilkadziesiąt projektów zaplanowanych do 2035 r., dotyczących rozwoju platform satelitarnych, technologii wynoszenia satelitów na orbitę oraz ładunków użytecznych. Łączne nakłady oszacowano na 2,4 mld zł w ciągu 10 lat.

Finansowanie przedsięwzięcia ma pochodzić ze środków własnych Sieci Badawczej Łukasiewicz, funduszy przeznaczonych na obronność i rozwój technologii kosmicznych oraz współpracy z sektorem prywatnym.

W realizację programu zaangażowane są 22 instytuty sieci, a jego koordynatorem jest Łukasiewicz – Instytut Lotnictwa. Instytuty prowadzą obecnie ponad 50 projektów we współpracy z Europejską Agencją Kosmiczną (ESA).

Jednym z założeń programu jest rozwój technologii umożliwiających wynoszenie satelitów na niskie orbity z wykorzystaniem mobilnych wyrzutni i samolotów. Przewidziano także prace nad wyspecjalizowanymi zastosowaniami sztucznej inteligencji i zaawansowanymi materiałami.

W ciągu pierwszych dwóch lat realizacji programu na orbitę ma trafić satelita SPARK, opracowywany wspólnie przez grupę instytutów Sieci Badawczej Łukasiewicz.

Polskie rakiety do wynoszenia satelitów

Rozwój krajowych technologii rakietowych ma umożliwić wynoszenie niewielkich satelitów o masie do 200 kg na niską orbitę okołoziemską.

Jak wskazuje dr hab. inż. Cezary Szczepański, prof. ILOT, dyrektor Łukasiewicza – Instytutu Lotnictwa, możliwość samodzielnego wynoszenia satelitów ma znaczenie nie tylko gospodarcze, lecz także strategiczne. Pozwala ograniczyć zależność od zagranicznych operatorów i skrócić czas oczekiwania na umieszczenie nowych urządzeń na orbicie.

Obecnie zastąpienie uszkodzonego satelity może wymagać oczekiwania od roku do półtora. Konieczne jest również przekazanie operatorowi szczegółowych informacji technicznych dotyczących wynoszonego ładunku.

Zgodnie z założeniami Programu Badań Kosmicznych pierwsze rakiety po zakończeniu procesu weryfikacji mogłyby być dostępne w perspektywie około ośmiu lat. Mają to być konstrukcje wykraczające poza etap lotów demonstracyjnych, przygotowane do seryjnego wynoszenia satelitów na orbitę.

Rakieta ILR-33 Bursztyn 2K i projekt SUBCOM

Jednym z projektów rozwijanych przez Łukasiewicza – Instytut Lotnictwa jest rakieta suborbitalna ILR-33 Bursztyn 2K.

W lipcu 2024 r. rakieta osiągnęła wysokość 101 km podczas lotu przeprowadzonego z norweskiego centrum Andøya.

W lipcu 2026 r. zakończono testy kwalifikacyjne przedziału awioniki rakiety przygotowywanej do misji w ramach projektu SUBCOM. Badania potwierdziły odporność zastosowanych rozwiązań na obciążenia mechaniczne występujące podczas startu. Kolejne etapy obejmują dalsze przygotowania oraz próby poligonowe.

Projekt SUBCOM faza II zakłada rozwój zaawansowanych systemów łączności i nawigacji przeznaczonych do zastosowań kosmicznych i rakietowych. Jest realizowany w ramach środków przewidzianych na dofinansowanie projektów w konkursie Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki, a jego liderem jest Thorium Space.

Opracowywane technologie mają znaleźć zastosowanie w satelitach, rakietach suborbitalnych oraz rakietach wojskowych.

Współpraca przemysłu i ośrodków badawczych

Program Badań Kosmicznych zakłada współpracę instytutów naukowych, uczelni i przedsiębiorstw, również spoza sektora lotniczego i kosmicznego.

Przykładem takiego podejścia jest projekt rakiety Bursztyn, w którego realizację zaangażowano około 500 dostawców. Większość z nich reprezentowała branże niezwiązane bezpośrednio z lotnictwem i technologiami kosmicznymi.

Rozwijane rozwiązania mają mieć charakter podwójnego zastosowania (dual-use), umożliwiając wykorzystanie technologii cywilnych również na potrzeby obronności.

Istotnym wyzwaniem pozostaje dostęp do komponentów elektronicznych, których znaczna część produkowana jest poza Europą.

– Wąskim gardłem są elementy elektroniczne, które niestety są w znacznej części produkowane poza Europą – wskazuje prof. Cezary Szczepański.

Założenia programu przewidują wykorzystywanie rozwiązań opracowywanych przez partnerów polskich i europejskich. Rozwój krajowych kompetencji ma zwiększyć możliwości samodzielnego projektowania, budowy i wynoszenia satelitów oraz ograniczyć zależność od zagranicznych dostawców technologii.

Według danych Rejestru Dłużników BIG InfoMonitor oraz Biura Informacji Kredytowej (BIK) na koniec sierpnia 2026 r. przeterminowane zobowiązania przedsiębiorstw budowlanych wyniosły 6,22 mld zł. Rok wcześniej ich wartość sięgała 5,81 mld zł. Oznacza to wzrost o ponad 409 mln zł, czyli średnio o około 34 mln zł miesięcznie w okresie ostatnich 12 miesięcy.

Zwiększyła się również liczba firm mających trudności z terminowym regulowaniem zobowiązań. W ciągu roku przybyły 1093 takie podmioty, a ich udział w całej branży wzrósł z 4,61 do 4,71%. To pierwsze pogorszenie tego wskaźnika od 2021 r., kiedy wynosił on 5,4%.

Budownictwo pozostaje jednym z najbardziej rozdrobnionych sektorów polskiej gospodarki. Z danych GUS wynika, że około 70% spośród niemal 800 tys. zarejestrowanych przedsiębiorstw budowlanych zajmuje się specjalistycznymi robotami budowlanymi, w tym pracami instalacyjnymi, elektrycznymi i wykończeniowymi.

Na koniec sierpnia 2026 r. w tej grupie odnotowano blisko 150 tys. zawieszonych działalności. Jednocześnie w całym sektorze zarejestrowano w sierpniu 4596 nowych podmiotów, a wyrejestrowano 2760. Był to najwyższy przyrost liczby przedsiębiorstw spośród wszystkich sekcji gospodarki.

Największy odsetek firm z zaległościami w budownictwie kolejowym

Najwyższy udział przedsiębiorstw mających problemy z terminowym regulowaniem zobowiązań odnotowano wśród firm zajmujących się budową dróg szynowych i kolei podziemnej (PKD 4212Z). Na koniec sierpnia 2026 r. wynosił on 11,44%, czyli ponad dwukrotnie więcej niż średnia dla całego budownictwa.

Wśród wykonawców robót związanych z budową dróg i autostrad (PKD 4211Z) odsetek ten osiągnął 7,75%.

W ujęciu wartościowym największy roczny wzrost przeterminowanych zobowiązań wśród analizowanych rodzajów działalności dotyczył przedsiębiorstw realizujących projekty budowlane związane ze wznoszeniem budynków (PKD 4110Z). Ich zaległości zwiększyły się o 132,6 mln zł, czyli o 11,2%, osiągając 1,32 mld zł.

W firmach zajmujących się przygotowaniem terenu pod budowę (PKD 4312Z) wartość zaległości wzrosła o 49,6%, czyli o 31,8 mln zł, do blisko 96 mln zł. Z kolei przedsiębiorstwa budujące drogi i autostrady odnotowały wzrost o niemal 52 mln zł (14,6%), do 409,2 mln zł.

Zdaniem dr. hab. Waldemara Rogowskiego, głównego analityka BIG InfoMonitor, na sytuację płatniczą wykonawców inwestycji infrastrukturalnych wpływają m.in. długie łańcuchy podwykonawcze, rosnące koszty realizacji kontraktów, presja na marże oraz opóźnienia w rozliczeniach kolejnych etapów prac. Analityk wskazuje, że podwykonawcy realizujący projekty publiczne coraz częściej oczekują na zapłatę dłużej niż przedsiębiorstwa obsługujące inwestorów prywatnych.

Roboty wykończeniowe z niewielkim spadkiem liczby dłużników

Odmienną tendencję odnotowano wśród przedsiębiorstw wykonujących roboty wykończeniowe (PKD 433). Udział firm z zaległościami zmniejszył się w tej grupie z 3,76 do 3,72%.

Liczba podmiotów mających problemy z terminowym regulowaniem zobowiązań spadła o 152, do 13 766. Ich łączne przeterminowane zobowiązania wynosiły jednak nadal około 525 mln zł.

Dla porównania, w całej grupie przedsiębiorstw wykonujących specjalistyczne roboty budowlane (PKD 43) zaległości przekraczały 2,13 mld zł i dotyczyły 32 281 podmiotów. Oznacza to, że na firmy wykończeniowe przypadała około jedna czwarta wartości przeterminowanych zobowiązań tej grupy.

Ceny robót budowlanych wzrosły o 6,2% rok do roku

Dane dotyczące zadłużenia przedsiębiorstw zbiegają się ze wzrostem cen robót budowlanych. Według GUS w sierpniu 2026 r. ceny produkcji budowlano-montażowej były o 6,2% wyższe niż rok wcześniej. Było to najwyższe tempo wzrostu od maja 2024 r.

Jednocześnie produkcja budowlano-montażowa zwiększyła się w sierpniu o 6,7% rok do roku, po spadku o 2,3% odnotowanym w lipcu.

Z badań Instytutu Rozwoju Gospodarczego Szkoły Głównej Handlowej wynika, że w III kwartale 2026 r. poprawiła się koniunktura w budownictwie, choć wskaźniki dotyczące nakładów inwestycyjnych i ogólnej oceny sytuacji gospodarczej pozostawały wyraźnie ujemne.

W pierwszej połowie 2026 r. budownictwo zajmowało trzecie miejsce wśród sektorów gospodarki pod względem liczby upadłości przedsiębiorstw. Jednocześnie było branżą z największą liczbą postępowań restrukturyzacyjnych.

Opóźnienia płatnicze a płynność finansowa przedsiębiorstw

Wyniki badania „Skaner MŚP” za III kwartał 2026 r., przeprowadzonego przez Instytut Keralla Research na zlecenie BIG InfoMonitor i BIK, wskazują, że przedsiębiorstwa budowlane rzadziej niż firmy z innych branż deklarują opóźnienia w płatnościach ze strony klientów.

Jednocześnie, gdy takie sytuacje występują, częściej przekładają się na pogorszenie ich kondycji finansowej. Firmy budowlane częściej niż przedsiębiorstwa z pozostałych analizowanych sektorów przyznają również, że z powodu problemów z płynnością same opóźniają regulowanie należności wobec kontrahentów.

Według dr. hab. Waldemara Rogowskiego wzrost liczby restrukturyzacji w stosunku do upadłości może wskazywać na częstsze podejmowanie przez przedsiębiorców działań naprawczych przed utratą możliwości dalszego prowadzenia działalności.

8 października 2026 r. Politechnika Krakowska i Gmina Miejska Kraków zawarły porozumienie dotyczące budowy trzech zbiorników retencyjnych w rejonie al. Jana Pawła II oraz ulic Stella-Sawickiego i Życzkowskiego. Obiekty mają powstać na terenie należącym do uczelni, w ramach współpracy z samorządem.

Inwestycja ma poprawić gospodarowanie wodami opadowymi i roztopowymi w tej części miasta. Obecnie ograniczone możliwości retencjonowania deszczówki powodują, że podczas intensywnych opadów zwiększa się spływ powierzchniowy, a wraz z nim ryzyko lokalnych podtopień.

Planowane zbiorniki będą czasowo przejmować nadmiar wód opadowych, a następnie odprowadzać je w kontrolowany sposób do miejskiej sieci kanalizacyjnej. Rozwiązanie ma zmniejszyć obciążenie istniejącej infrastruktury odwodnieniowej.

Trzy zbiorniki o łącznej powierzchni 8,4 tys. m²

Zgodnie z koncepcją opracowaną przez Politechnikę Krakowską przedsięwzięcie obejmuje budowę trzech zbiorników retencyjnych o powierzchniach lustra wody wynoszących odpowiednio około 2300 m², 2800 m² i 3300 m².

Łączna powierzchnia lustra wody wyniesie zatem około 8400 m². Zbiorniki zostaną włączone do miejskiego systemu gospodarowania wodami opadowymi.

W ramach inwestycji przewidziano również wykonanie dróg dojazdowych, alejek żwirowych i pomostów, które zajmą łącznie około 11 tys. m². Zagospodarowanie terenów biologicznie czynnych obejmie około 40,6 tys. m², w tym zieleń otaczającą zbiorniki.

Całkowita powierzchnia przedsięwzięcia nie przekroczy 51,7 tys. m².

Retencja wód opadowych i błękitno-zielona infrastruktura

Planowane zbiorniki retencyjne w Krakowie będą pełnić nie tylko funkcję przeciwpodtopieniową, ale również przyrodniczą, rekreacyjną i naukowo-badawczą.

W otoczeniu obiektów przewidziano urządzenie terenów zielonych oraz stworzenie przestrzeni dostępnej dla mieszkańców i społeczności akademickiej. Rozważane jest także zastosowanie roślinności hydrofitowej, która może wspomagać naturalne oczyszczanie wód opadowych.

Połączenie infrastruktury retencyjnej z terenami zielonymi ma poprawić lokalny mikroklimat i zwiększyć zdolność obszaru do gospodarowania wodą podczas intensywnych opadów.

Inwestycja za 50 mln zł. Miasto planuje pozyskać środki z FEnIKS

Szacunkowa wartość budowy trzech zbiorników retencyjnych w Czyżynach wynosi około 50 mln zł.

O dofinansowanie przedsięwzięcia ze środków programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko (FEnIKS) zamierza ubiegać się Zarząd Infrastruktury Wodnej w Krakowie, odpowiedzialny za rozwój miejskiej infrastruktury gospodarowania wodami opadowymi.

Podpisane porozumienie stanowi etap przygotowania inwestycji. Termin rozpoczęcia robót budowlanych nie został jeszcze podany.

Pierwszy etap obejmie chodnik po lewej stronie mostu, na odcinku od strony zamku i ul. Nadbrzeżnej do zejścia prowadzącego do mariny. W czasie robót ruch pieszy zostanie skierowany na chodnik po przeciwnej stronie obiektu.

Piesi będą mogli zmienić stronę, korzystając z przejść zlokalizowanych przy ul. Nadbrzeżnej oraz ul. Dzieci Głogowskich. Ten etap remontu ma potrwać około trzech tygodni.

Po jego zakończeniu prace przeniosą się na prawą stronę mostu. Ruch pieszy zostanie wówczas skierowany na wyremontowany chodnik po stronie lewej. Zakres oraz przewidywany czas realizacji drugiego etapu będą takie same.

Nowa podbudowa i nawierzchnia chodników

Wykonawca usunie zniszczone nawierzchnie betonowe i żywiczne. W ich miejscu powstaną nowa podbudowa oraz nawierzchnia chodników.

Roboty obejmą również remont schodów prowadzących do mariny i gzymsu mostowego. Uszkodzone elementy stalowe zostaną oczyszczone, a następnie zabezpieczone przed korozją.

Taki sam zakres prac zostanie wykonany po obu stronach przeprawy. Celem remontu jest poprawa stanu technicznego chodników i elementów wyposażenia mostu.

Ruch samochodowy bez ograniczeń

Podczas remontu kierowcy mają korzystać z Mostu Tolerancji bez ograniczeń. Zmiany w organizacji ruchu będą dotyczyły przede wszystkim pieszych, którzy na każdym etapie otrzymają do dyspozycji jeden chodnik.

W rejonie robót pojawi się tymczasowe oznakowanie. Układ przejść dla pieszych przy ul. Nadbrzeżnej i ul. Dzieci Głogowskich pozostanie dostępny podczas obu etapów remontu.

Pierwsze porozumienie zostało zawarte 25 września 2026 r. pomiędzy Państwowym Gospodarstwem Wodnym Wody Polskie a Gminą Krzeszyce. Dotyczy ono prac na Kanale Postomskim od km 27+800 do km 39+500, czyli na odcinku długości 11,7 km.

Kolejne porozumienie Wody Polskie podpisały 28 września 2026 r. z Gminą Słońsk. Dokument określa zasady współpracy przy realizowaniu i finansowaniu prac utrzymaniowych na odcinku kanału położonym na terenie tej gminy.

Koszenie skarp, hakowanie roślinności i usuwanie zatorów

Zakres prac zaplanowanych w gminie Krzeszyce obejmuje mechaniczne koszenie skarp i dna cieku, hakowanie roślinności oraz mechaniczne oczyszczanie dna. Usuwane będą również zatory i powalone drzewa utrudniające przepływ wody.

Roboty mają pozwolić na zachowanie drożności kanału i ograniczenie przeszkód mogących powodować lokalne spiętrzenia wody. Regularnego utrzymania wymagają zarówno dno i skarpy cieku, jak i miejsca, w których gromadzą się naniesione przez wodę gałęzie, pnie oraz roślinność.

Gminy pokryją część kosztów

Gmina Krzeszyce sfinansuje 50 proc. kosztów prac na wskazanym odcinku. Pozostałą część pokryją Wody Polskie.

W przypadku gminy Słońsk udział samorządu wyniesie 30 proc. kosztów robót prowadzonych na jej terenie. Szczegółowy zakres prac ma być ustalany w kolejnych latach na podstawie aktualnych potrzeb utrzymaniowych oraz możliwości finansowych obu stron.

W komunikacie nie podano łącznej wartości planowanych robót ani terminów ich rozpoczęcia i zakończenia.

Kanał Postomski w systemie wodnym regionu

Kanał Postomski stanowi uregulowany środkowy i dolny odcinek Postomii, będącej lewym dopływem Warty. Przepływa przez województwo lubuskie, w tym przez gminy Krzeszyce i Słońsk, a następnie przez obszar Parku Narodowego „Ujście Warty”.

Utrzymanie drożności kanału ma znaczenie dla przepływu wód oraz ograniczania ryzyka lokalnych podtopień na terenach położonych w jego zlewni. Zawarte porozumienia umożliwią wspólne finansowanie prac przez zarządcę cieku i zainteresowane samorządy.

Środki na finansowanie technologii obronnych i podwójnego zastosowania mają pochodzić z programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG). Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej oczekuje obecnie na zatwierdzenie przez Komisję Europejską zmian w programie.

Jednym z głównych założeń jest rozszerzenie Funduszu Wsparcia Technologii Krytycznych (STEP) o projekty związane z obronnością. Nabory w ramach STEP zaplanowano na listopad 2026 r.

Technologie obronne jako czwarty obszar STEP

W sierpniu 2026 r. Rada Ministrów przyjęła uchwałę dotyczącą włączenia technologii obronnych do obszarów finansowanych z funduszu STEP.

Po wprowadzeniu zmian projekty obronne staną się czwartym obszarem wsparcia, obok technologii cyfrowych i innowacji deep tech, technologii czystych i zasobooszczędnych oraz biotechnologii.

Nowe finansowanie będzie przeznaczone dla przedsiębiorstw rozwijających rozwiązania dla sektora obronnego i bezpieczeństwa. Uruchomienie naborów jest uzależnione od ostatecznej akceptacji zmienionego programu FENG przez Komisję Europejską.

Dotacje mogą pokryć do 80 proc. kosztów

Planowane wsparcie ma być udzielane w formie dotacji. W zależności od rodzaju projektu i spełnionych warunków poziom dofinansowania może wynosić od 50 do 80 proc. kosztów.

– Czekamy jeszcze na oficjalne potwierdzenie z Komisji. Ale już dziś informujemy rynek, przedsiębiorców, że nabory planujemy ogłosić w listopadzie. Chcemy, aby potencjalne wsparcie w formie dotacji – co jest bardzo ważne, ponieważ jest ich coraz mniej – było z dofinansowaniem rzędu od 50 proc. do nawet 80 proc. w pewnych warunkach – podkreśla Grzegorz Orawiec, dyrektor Departamentu Programów Wsparcia Innowacji i Rozwoju w Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej.

O wysokości i warunkach wsparcia ma decydować m.in. charakter przedsięwzięcia. Finansowanie będzie mogło obejmować zarówno zwiększenie zdolności produkcyjnych, jak i opracowywanie nowych technologii oraz prowadzenie prac badawczo-rozwojowych.

Jakie projekty będą mogły otrzymać wsparcie?

Resort planuje jeszcze w 2026 r. ogłoszenie konkursów dotyczących technologii obronnych i dual-use m.in. w ramach Ścieżki SMART, programu First Team, Kredytu technologicznego 2.0, Kredytu na wytwarzanie produktów podwójnego zastosowania oraz Funduszu Wsparcia Technologii Krytycznych.

Wsparcie ma obejmować badania i rozwój, inwestycje służące zwiększeniu produkcji, rozwój start-upów, projekty naukowe oraz wdrażanie nowych technologii.

Wśród możliwych obszarów zastosowania wymieniono rozwiązania wykorzystujące sztuczną inteligencję w dronach, technologie długoterminowego przechowywania żywności do zastosowań cywilnych i wojskowych oraz nowoczesne materiały wykorzystywane w produkcji odzieży.

Instrumenty programu FENG mają uzupełniać inne mechanizmy finansowania obronności, w tym program SAFE oraz Fundusz Bezpieczeństwa i Obrony.

Dodatkowe finansowanie dla naukowców i przedsiębiorstw

Zmiany w programie FENG mają również umożliwić wsparcie polskich naukowców i przedsiębiorców, których projekty zostały wysoko ocenione w unijnym programie Horyzont Europa, ale nie otrzymały finansowania ze względu na ograniczony budżet.

Planowane jest ponadto zwiększenie wartości instrumentu gwarancyjnego Biznesmax. Zgodnie z założeniami ma to zwiększyć możliwości przedsiębiorstw w zakresie dostępu do finansowania.

Lokalne łańcuchy dostaw w kryteriach oceny

Jednym z elementów oceny projektów ma być trwałość łańcucha dostaw. Wnioskodawcy będą musieli wykazać udział lokalnych poddostawców i kooperantów. MFiPR zapowiada również uwzględnienie w kryteriach tzw. local content.

– Jednym z kluczowych elementów oceny tych projektów będzie tak zwana trwałość łańcucha dostaw, a więc to, żeby przedsiębiorcy mieli lokalnych poddostawców, kooperantów – wyjaśnia Grzegorz Orawiec.

Według przedstawiciela MFiPR w projektach nie będą dopuszczani partnerzy spoza Unii Europejskiej. Resort wskazuje tym samym na znaczenie europejskich i lokalnych poddostawców przy realizacji przedsięwzięć ubiegających się o wsparcie.

IWA Project Innovation Awards są przyznawane co dwa lata przez International Water Association projektom z zakresu gospodarki wodnej, badań naukowych i technologii. W tegorocznej edycji oceniano 320 inicjatyw z 65 krajów w sześciu kategoriach.

Wśród nagrodzonych znalazło się MPWiK Wrocław. Jury wyróżniło realizowany przez spółkę projekt ograniczania strat wody, oparty m.in. na monitorowaniu sieci, analizie danych i wykorzystaniu narzędzi do lokalizowania wycieków.

– Nagroda IWA Project Innovation Award to wyjątkowe wyróżnienie dla całego zespołu MPWiK. Pokazuje, że konsekwentna praca, odwaga we wdrażaniu nowych rozwiązań i korzystanie z danych w codziennym zarządzaniu przynoszą efekty dostrzegane nie tylko we Wrocławiu, ale także na arenie międzynarodowej – mówił Witold Ziomek, prezes MPWiK S.A. we Wrocławiu, podczas odbierania nagrody w Glasgow.

Straty wody zmniejszone z ponad 22 do 4,04 proc.

MPWiK produkuje blisko 50 mln m³ wody rocznie i zarządza siecią wodociągową o długości ponad 2 tys. km. W 2009 r. straty wody przekraczały 22 proc. W kolejnych latach spółka rozwijała system monitorowania i diagnostyki sieci, którego zadaniem było ograniczenie liczby wycieków.

Obecnie wskaźnik strat wody wynosi 4,04 proc. Według MPWiK jest to rezultat porównywalny z wynikami osiąganymi przez przedsiębiorstwa wodociągowe w Singapurze i niższy od średnich notowanych w Europie.

Do monitorowania infrastruktury wykorzystywanych jest około 1500 loggerów szumów i czujników akustycznych. Spółka stosuje również geofony, korelatory umożliwiające dokładną lokalizację wycieków, przepływomierze oraz systemy kontrolujące jakość wody i parametry pracy sieci.

SmartFlow wspiera wykrywanie ukrytych wycieków

Jednym z elementów projektu jest system SmartFlow, zbudowany przez MPWiK we współpracy z firmą Future Processing. Rozwiązanie umożliwia bieżące monitorowanie parametrów sieci wodociągowej i analizowanie dużych zbiorów danych.

System wspiera również wykrywanie tzw. ukrytych wycieków, które mogą przez dłuższy czas pozostawać niewidoczne na powierzchni. Informacje pochodzące z monitoringu są wykorzystywane przy podejmowaniu decyzji dotyczących eksploatacji infrastruktury.

Projekt łączy rozwiązania cyfrowe z pracą inżynierów, diagnostów, planistów, dyspozytorów, brygad terenowych oraz specjalistów IT. Według spółki pozwoliło to zmienić sposób zarządzania siecią z reagowania na występujące awarie na wcześniejsze identyfikowanie potencjalnych problemów.

– Ta nagroda nie jest efektem jednego projektu czy jednej technologii. To rezultat kilkunastu lat konsekwentnej pracy nad zmianą sposobu myślenia o zarządzaniu siecią. Nauczyliśmy się mierzyć, analizować i przewidywać, a nie tylko reagować na awarie – podkreśla Grzegorz Karlik, menedżer Zakładu Eksploatacji Sieci MPWiK S.A. we Wrocławiu.

MPWiK dostarcza około 150 tys. m³ wody dziennie

Skala systemu wodociągowego wymaga stałego monitorowania dużej liczby parametrów. MPWiK podaje, że każdego dnia dostarcza mieszkańcom około 150 tys. m³ wody.

Łączna długość wrocławskiej sieci wodociągowej przekracza 2 tys. km. Jak wskazuje spółka, jest to dystans porównywalny z odległością między Wrocławiem a Glasgow, gdzie odbyła się ceremonia wręczenia nagród IWA.

320 projektów z 65 krajów

W IWA Project Innovation Awards 2026 uczestniczyło 320 projektów z 65 państw. Zgłoszone przedsięwzięcia oceniano w sześciu kategoriach. Kapituła brała pod uwagę zarówno uzyskane rezultaty, jak i zastosowane rozwiązania oraz możliwość ich wykorzystania w gospodarce wodnej.

Wśród tegorocznych laureatów, poza MPWiK Wrocław, znalazł się m.in. projekt Politechniki Pekińskiej realizowany we współpracy z chińskim przedsiębiorstwem odpowiedzialnym za gospodarkę wodno-ściekową w Shenzhen.

IWA Project Innovation Awards są organizowane przez International Water Association. Wyróżnienia przyznawane są projektom dotyczącym m.in. zarządzania wodą, technologii oraz badań naukowych w sektorze wodnym.

Do uszkodzenia dylatacji wiaduktu doszło na jezdni Autostradowej Obwodnicy Wrocławia prowadzącej w kierunku Kurowa. Awaria wystąpiła około 1,5 km za węzłem Wrocław Psie Pole.

Uszkodzenie polega na wyrwaniu fragmentu stalowego profilu dylatacyjnego znajdującego się na styku prawego pasa ruchu i pasa awaryjnego. Dalsze korzystanie z tej części jezdni mogłoby stanowić zagrożenie dla kierowców.

Ze względów bezpieczeństwa zamknięto prawy pas ruchu oraz pas awaryjny. Ruch odbywa się pozostałą częścią jezdni.

Elementy dylatacji powstaną na indywidualne zamówienie

Przed rozpoczęciem właściwej naprawy konieczne jest zaprojektowanie i wykonanie odpowiednich elementów dylatacji. Ze względu na ich parametry zostaną przygotowane na indywidualne zamówienie.

Po dostarczeniu elementów rozpocznie się zasadnicza część robót związana z usunięciem uszkodzenia i przywróceniem pełnej funkcjonalności dylatacji.

Roboty na AOW będą prowadzone etapami

Prace podzielono na etapy, aby utrzymać przejezdność Autostradowej Obwodnicy Wrocławia. W pierwszej kolejności dylatacja zostanie naprawiona w obrębie wyłączonych obecnie prawego pasa i pasa awaryjnego.

Po zakończeniu tego etapu roboty przeniosą się na lewy pas. Ruch zostanie wówczas skierowany na naprawiony pas prawy. Kierowcy powinni zwracać uwagę na tymczasowe oznakowanie i zmieniającą się organizację ruchu.

Utrudnienia mają potrwać do końca października

GDDKiA planuje zakończenie robót związanych z wymianą uszkodzonych elementów dylatacji do końca października 2026 r. Do tego czasu na odcinku A8 za węzłem Wrocław Psie Pole należy spodziewać się ograniczeń w ruchu.

Wizję terenową przeprowadzono 29 września 2026 r. Uczestniczyli w niej przedstawiciele Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej we Wrocławiu, Zarządu Zlewni i Nadzoru Wodnego w Zgorzelcu, Kopalni Węgla Brunatnego Turów oraz czeskiego przedsiębiorstwa Povodí Labe.

Coroczna kontrola służy ocenie stanu systemu odprowadzania wód spływowych z byłego, zrekultywowanego zwałowiska zewnętrznego. Pozwala również sprawdzić realizację zaleceń przyjętych przez Polsko-Czeską Komisję ds. Wód Granicznych.

Przeprowadzenie wizji wynikało z ustaleń 9. posiedzenia Komisji, które odbyło się w dniach 12–14 października 2025 r. Strony zobowiązały się wówczas do regularnego kontrolowania systemu odwodnienia oraz przedstawiania informacji o jego stanie podczas kolejnych posiedzeń.

Sprawdzono zbiorniki, osadniki i cieki

Kontrola objęła najważniejsze elementy systemu odwodnienia w zlewniach potoku Okleśna, określanego po czesku jako Višňovský potok, oraz potoku Bezimiennego, czyli Minkovický potok.

Uczestnicy wizji sprawdzili zbiorniki retencyjne, osadniki, odcinki cieków oraz urządzenia służące do bezpiecznego przeprowadzania wód spływowych. Oceniono również przygotowanie poszczególnych obiektów do przejmowania wody.

Weryfikowano stan zabezpieczeń wynikających ze „Studium hydrologicznego zlewni Višňovskeho potoka i Minkovickeho potoka”.

Infrastruktura przeszła prace utrzymaniowe

Od września 2025 r. do września 2026 r. na kontrolowanym obszarze prowadzono prace związane z utrzymaniem infrastruktury hydrotechnicznej. Obejmowały one odmulanie obiektów, koszenie roślinności oraz usuwanie zakrzaczenia.

Celem prac było zachowanie drożności i właściwej funkcjonalności całego systemu. Przedstawiciele kopalni poinformowali, że infrastruktura jest stale monitorowana, a w ramach jej eksploatacji regularnie prowadzone są prace konserwacyjne.

Kontrola wykazała, że objęte oględzinami obiekty są w dobrym stanie technicznym i pozostają przygotowane do przejęcia wód spływowych.

Współpraca polsko-czeska będzie kontynuowana

Regularne kontrole mają ograniczać potencjalne oddziaływanie wód spływowych oraz zapewniać prawidłowe funkcjonowanie systemu odwodnienia w rejonie Kopalni Turów. Są również elementem polsko-czeskiej współpracy dotyczącej ochrony wód i bezpieczeństwa wodnego na terenach przygranicznych.

Termin kolejnej wizji zostanie ustalony na podstawie uzgodnień 10. posiedzenia Polsko-Czeskiej Komisji ds. Wód Granicznych, zaplanowanego na 14 listopada 2026 r.

Postępowanie obejmuje dwie niezależne nieruchomości położone przy S19 na odcinku Nisko–Jeżowe, na wysokości km 428+400.

MOP Jeżowe znajduje się przy lewej jezdni drogi ekspresowej, natomiast MOP Podgórze przy prawej. Oferty dotyczące każdego z obiektów będą rozpatrywane oddzielnie, dlatego ich dzierżawcami mogą zostać różne podmioty.

Celem przetargu jest wybór operatorów, którzy wybudują, przebudują lub rozbudują niezbędną infrastrukturę, a następnie będą prowadzili działalność związaną z obsługą podróżnych.

Stacje paliw i obiekty gastronomiczne

Oba Miejsca Obsługi Podróżnych mają pełnić funkcję wypoczynkowo-usługową. Dzierżawcy będą zobowiązani do uruchomienia stacji paliw oraz restauracji lub bistro.

Na MOP Podgórze przewidziano również możliwość wybudowania motelu. Obiekt noclegowy ma uzupełnić ofertę usługową dla kierowców korzystających z drogi ekspresowej S19.

Do obowiązków operatorów będzie należało zagospodarowanie nieruchomości zgodnie z wymaganiami dla Miejsc Obsługi Podróżnych oraz późniejsze utrzymywanie obiektów zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Ładowarki dla samochodów elektrycznych

Dzierżawcy MOP Jeżowe i Podgórze będą mogli zdecydować o budowie stacji ładowania pojazdów elektrycznych. Jeśli nie skorzystają z tej możliwości, operatorzy infrastruktury ładowania zostaną wybrani przez GDDKiA w odrębnych postępowaniach.

Rozwiązanie ma zapewnić możliwość uzupełnienia oferty obu MOP-ów o usługi dla użytkowników samochodów elektrycznych niezależnie od decyzji przyszłych dzierżawców.

Umowa dzierżawy na 15 lat

Umowy zostaną zawarte na 15 lat. Przewidziano możliwość ich dwukrotnego przedłużenia, każdorazowo o kolejnych pięć lat. Łączny okres prowadzenia działalności może zatem wynieść 25 lat.

Operatorzy będą uzyskiwali przychody z działalności prowadzonej na MOP-ach. Jednocześnie zostaną zobowiązani do płacenia GDDKiA Oddziałowi w Rzeszowie corocznie waloryzowanego czynszu podstawowego oraz czynszu naliczanego od osiąganych przychodów.

Termin składania ofert upływa 23 listopada 2026 r.