Nowy EUROKOD 7 – Geotechnika Przyszłości, praktyczny poziom projektowania

Patronat honorowy nad konferencją objęli: Rektor Akademii Górniczo‑Hutniczej w Krakowie, Rada Małopolskiej Okręgowej Izby Inżynierów Budownictwa, Ogólnopolska Izba Gospodarcza Drogownictwa oraz Związek Mostowców Rzeczypospolitej Polskiej. Tak szerokie grono patronów potwierdza, że druga generacja Eurokodu 7 jest postrzegana jako zmiana systemowa, ważna dla całego rynku budowlanego, a nie tylko wąskiej grupy geotechników.

Za merytoryczny kształt programu odpowiadał Komitet Programowy w składzie: Mariusz Leszczyński, Natalia Maca, dr inż. Witold Bogusz oraz dr inż. Bolesław Kłosiński – osoby od lat zaangażowane w prace nad nową generacją Eurokodu 7 i od ponad siedmiu lat konsekwentnie przybliżające jej zapisy polskiemu środowisku. Zespół ten popularyzował wiedzę o nowej odsłonie normy przez liczne spotkania, seminaria i artykuły, a ich doświadczenie – od udziału w komitetach normalizacyjnych po prowadzenie szkoleń i przygotowywanie publikacji – przełożyło się na spójny, wyraźnie praktyczny charakter konferencji.

Partnerami branżowymi konferencji były: Budimex (wraz z Kariera Budimex), Controls, Dekpol Budownictwo, Dlubal Software Polska, Geomechanika, Ischebeck Titan Polska oraz SoilCloud – Geotechnical Data. Obecność tych podmiotów pokazuje silne wsparcie branży dla wdrażania nowej normy.

Współorganizatorem wydarzenia było wydawnictwo nbi med!a, jednocześnie sprawujące patronat medialny poprzez swój tytuł „Nowoczesne Budownictwo Inżynieryjne” oraz portal inżynieryjny NBI.com.pl.

Otwarcie konferencji

Konferencję otworzył Mariusz Karpiński‑Rzepa, szef wydawnictwa nbi med!ia. W krótkim wystąpieniu przybliżył cel konferencji i ideę cyklu spotkań poświęconych drugiej generacji Eurokodu 7.

Głos zabrali patroni honorowi: dr hab. inż. Arkadiusz Kustra, prof. AGH, dziekan Wydziału Inżynierii Lądowej i Gospodarki Zasobami AGH, Barbara Dzieciuchowicz, prezes zarządu Ogólnopolskiej Izby Gospodarczej Drogownictwa, Mirosław Boryczko, przewodniczący Małopolskiej Okręgowej Izby Inżynierów Budownictwa. W swoich wystąpieniach zaakcentowali oni z różnych perspektyw wagę nadchodzących zmian w projektowaniu konstrukcji geotechnicznych oraz potrzebę współpracy naukowców, samorządowców i budowniczych przy wdrażaniu normy.

Już w wystąpieniach otwierających organizatorzy podkreślali, że konferencja ma być nie tylko jednorazowym wydarzeniem, ale początkiem szerszego projektu edukacyjnego dotyczącego nowej generacji Eurokodu 7. Po latach oswajania środowiska z nową normą – przez artykuły, seminaria i liczne spotkania w różnych ośrodkach – marcowe wydarzenie w Krakowie stało się naturalnym zwieńczeniem tego etapu i zarazem startem kolejnego, skoncentrowanego na praktycznym wdrażaniu wymagań drugiej generacji Eurokodu 7 w codziennej pracy geotechników, z mocnym naciskiem na praktyczne interpretacje zapisów normy i prezentację sekwencji działań projektowych, a nie tylko suchych przepisów.

Sesja 1

Sesja pierwsza rozpoczęła się od przedstawienia przez dr. inż. Bolesława Kłosińskiego rysu historycznego powstawania Eurokodów, wzbogaconego o różne ciekawostki oraz opisy zmian podejścia do projektowania geotechnicznego w Europie w ciągu dekad. Szczególną wartość miała tu perspektywa osoby, która nie tylko obserwowała proces od wewnątrz, ale współuczestniczyła w tworzeniu i wdrażaniu obu generacji Eurokodu 7. Jako uzupełnienie tła historycznego drugi z prelegentów, Mariusz Leszczyński, przedstawił słuchaczom filozoficzny aspekt projektowania. Jego przekaz był jasny – bez zrozumienia podwalin i umiejętnego wykorzystania naszej inteligencji, a nie tylko wiedzy oraz norm, nie sposób myśleć o racjonalnym projektowaniu w funkcji celu. To właśnie te elementy decydują o racjonalności rozwiązań i nawet najlepiej napisane normy ich nie zastąpią. Żywym akcentem tej części był dialog pomiędzy prelegentami, sprowokowany pytaniem „A po co nam w ogóle te Eurokody, Panie?”, który pokazał, jak łączyć wymogi normowe z doświadczeniem inżynieryjnym.

Sesja 2

Sesja druga to już wejście w zagadnienia bardzo konkretne i jednocześnie wyczekiwane przez uczestników. Rozpoczęła ją prezentacja dr. inż. Witolda Bogusza, która przekrojowo dotyczyła części pierwszej normy PN-EN 1997-1, poprzedzona krótkim omówieniem logiki działania normy drugiej generacji z odniesieniem do pozostałych Eurokodów jako spójnego systemu. Prelegent podkreślił zmienioną pozycję geotechniki, mianowicie obecny PN-EN 1990 to „podstawy projektowania konstrukcji i projektowania geotechnicznego”, co jasno podnosi jej rangę do równorzędnego elementu podstaw projektowania oraz wymusza spójność podejścia projektowego w całym cyklu życia obiektu.

W ważnym fragmencie wystąpienia dr inż. Witold Bogusz przedstawił jedną z najistotniejszych kwestii dla całej branży, czyli harmonogram tłumaczenia wszystkich trzech części nowej wersji Eurokodu 7 na język polski, proces prac w ramach PKN oraz ścieżkę przygotowania załączników krajowych. Podkreślono, że prace te powinny zakończyć się w przybliżeniu do połowy 2027 r., przy czym Eurokod 7 (wersja angielska) jest już od października 2025 r. formalnie dostępny w zbiorze Polskich Norm.

Następnie prelegent przeszedł do kluczowych zagadnień związanych z niezawodnością konstrukcji geotechnicznych: klas konsekwencji, klas złożoności geotechnicznej i wynikających z ich kombinacji kategorii geotechnicznych. Szczegółowo omówił, jak wybór klasy konsekwencji oraz klasy złożoności warunków geotechnicznych przekłada się na wymagany poziom niezawodności, zakres rozpoznania podłoża, konieczność monitorowania i rozbudowaną dokumentację. Znalazł się tutaj też blok o stanach granicznych nośności i użytkowalności oraz zrewidowanym w nowym Eurokodzie podejściu do założeń obliczeniowych przez budowę modelu geotechnicznego, uporządkowane podejście do określania wartości reprezentatywnych parametrów podłoża, oddziaływania wody gruntowej oraz obciążenia ruchem kołowym.

W końcowej części sesji szczegółowo omówiono podejścia obliczeniowe (RFA, MFA) oraz przypisane do nich współczynniki częściowe, pokazując, jak drugą generację Eurokodu 7 zharmonizowano z PN-EN 1990‑1. Prelegent położył nacisk na wymagania dokumentacyjne, które powinny przejrzyście pokazywać założenia, parametry reprezentatywne i logikę przyjętych rozwiązań oraz system zapewnienia jakości podczas projektowania, realizacji i utrzymania, w tym problem monitorowania konstrukcji. Dr inż. Witold Bogusz podkreślił, że same współczynniki częściowe to tylko fragment systemu. Równie ważne są poprawna identyfikacja sytuacji obliczeniowych, dobór modeli obliczeniowych, walidacja modelu geotechnicznego i zarządzanie jakością w realizacji.

Po części pierwszej przyszedł czas na część drugą sesji, w której Mariusz Leszczyński, ponownie występujący w roli prelegenta, wybrał dwa jego zdaniem kluczowe zagadnienia: model budowy podłoża oraz jego sztywność. Na wstępie podkreślony został projektowy, a nie – jak dotąd – badawczy charakter części drugiej, co dobitnie zobrazowano, prezentując kluczowe założenia dotyczące zakresu normy. Następnie omówione zostało podejście do generowania modelu budowy podłoża wraz z kolejnymi etapami jego tworzenia zgodnie z filozofią nowej odsłony normy. Najwięcej czasu autor poświęcił na omówienie wymagań dotyczących określania parametrów sztywności podłoża. Co najważniejsze, nie mówimy o parametrze sztywności jako jednej liczbie przypisanej do konkretnej warstwy, ale o parametrze zmiennym, zależnym od stanu naprężenia i odkształcenia, którego określenie wymaga niejednokrotnie zaawansowanych badań terenowych i laboratoryjnych. Autor wprowadził pojęcie krzywej degradacji sztywności i, wykorzystując rysunki z drugiej części normy, omówił to zagadnienie bardzo szczegółowo. W trakcie prezentacji wielokrotnie wracał do kwestii filozofii projektowania i podkreślał wagę odpowiedniego podejścia do projektowania rozpoznania geotechnicznego wraz z rozwojem danego projektu, wskazując na lawinowo rosnące ryzyko, gdy podejście to jest niewłaściwe. W końcowej fazie prezentacji zobrazował przykładem obliczeniowym korzyści, jakie niesie za sobą wykorzystanie krzywej degradacji sztywności w bieżącym projektowaniu.

Sesja 3

Sesja trzecia, na którą czekało wielu projektantów, to prezentacje dotyczące trzeciej, a więc nowej części normy Eurokod 7, skoncentrowanej już na szczegółowych zasadach projektowania konstrukcji geotechnicznych. W części pierwszej sesji Natalia Maca wprowadziła uczestników w tajniki warsztatowe projektowania konstrukcji geotechnicznych według PN‑EN 1997‑3 w świetle jej struktury, ściśle powiązanej z pozostałymi częściami, iteracyjnego charakteru procesu projektowego i dostępnych sposobów zapewnienia niezawodności. Następnie omówiła rzeczowo wybrane rozdziały normy traktujące o konkretnych konstrukcjach geotechnicznych. Zaczynając od skarp, wykopów i nasypów, przez fundamenty bezpośrednie i konstrukcje oporowe, po fundamenty palowe, omówiła najważniejsze zmiany w stosunku do pierwszej generacji (np. nowe kryteria wytrzymałościowe dla masywu skalnego, redefinicję wartości parcia i oporu granicznego, wprowadzenie grup pali i fundamentów płytowo‑palowych). Dalej prelegentka omówiła trzy zupełnie nowe rozdziały opisujące konstrukcje z nasypów zbrojonych, konstrukcje gwoździowane oraz wzmocnienie podłoża. Dla każdego podała podstawowe założenia, powiązane normy, stany graniczne, metody weryfikacji i modele obliczeniowe oraz porównała je z obecnie stosowanymi wytycznymi. Szczególne zainteresowanie wzbudziły zagadnienia związane z analizą stateczności ogólnej, zwłaszcza w problemach osuwiskowych, modelowaniem masywu skalnego, a także wzmocnieniem podłoża i relacją między palami a kolumnami sztywnymi.

W podsumowaniu Natalia Maca analizowała, czy mamy do czynienia z nową erą projektowania geotechnicznego, wskazując raczej na pojawienie się spójnego systemu zamiast rozproszonych przepisów. Podkreśliła też kompleksowy charakter procesu projektowego, który prowadzi projektanta od klasyfikacji konsekwencji i złożoności geotechnicznej, przez powiązanie rozpoznania podłoża z modelem obliczeniowym i określeniem parametrów reprezentatywnych, weryfikację stanów granicznych, aż po wymagania wykonawcze i monitorowanie. Zwróciła przy tym uwagę, że współczynniki częściowe są tylko jednym z narzędzi projektowych, a sednem jest właściwe zdefiniowanie realistycznych założeń projektowych, scenariuszy obliczeniowych i adekwatnych metod weryfikacji.

Równie mocno wybrzmiał wątek elastyczności nowego Eurokodu 7. Norma pozwala na inżynieryjną interpretację, dopuszcza różne modele obliczeniowe, ale wymaga ich walidacji i oparcia na lokalnym doświadczeniu, tak aby dopuszczenie „obliczaj konstrukcję, jak chcesz” nie oznaczało dowolności, lecz świadomy wybór narzędzi przez kompetentnego projektanta. Warunkiem poprawnego wykorzystania tej elastyczności jest zarówno wiedza i odpowiedzialność projektanta, wdrożenie wymagań podczas realizacji, jak i dialog z inwestorem co do poziomu akceptowanego ryzyka.

Kulminacyjnym punktem sesji była kolejna prezentacja, w której Natalia Maca z dr. inż. Witoldem Boguszem zaprezentowali wspólnie przygotowany przykład obliczeniowy, praktycznie ilustrujący, jak PN‑EN 1997‑3 działa w procesie projektowym. Dla założonych warunków budowy podłoża i oddziaływań zaprezentowano obliczenia dla fundamentu bezpośredniego oraz palowego. Celem prezentacji nie było przedstawienie samych metod obliczeniowych, ale pełnej sekwencji działań, której wymaga od nas nowa generacja normy Eurokod 7 – od przyjęcia wstępnych założeń, projektowania badań, zdefiniowania modelu podłoża i wyznaczenia parametrów, przez zdefiniowanie modelu geotechnicznego, po obliczenia i weryfikację stanu granicznego nośności zgodnie z wymaganiami części trzeciej oraz określenie wymogów dla realizacji. Dla fundamentu palowego prelegentka pokazała trzy równorzędne ścieżki określania nośności pali, z odrębnymi zasadami uwzględniania niepewności. Sesję zamykał uproszczony schemat postępowania, który streszczał proces projektowania geotechnicznego w duchu Eurokodu 7.

Przykłady obliczeniowe stanowiły praktyczną odpowiedź na często formułowane oczekiwanie środowiska, by – obok ogólnych sformułowań normy – mieć do dyspozycji uporządkowane procedury projektowe. Podkreślono jednak, że ich naturalnym miejscem są podręczniki, wytyczne oraz materiały szkoleniowe, a nie sama treść normy, która ma mieć charakter uniwersalny.

Sesja panelowa

Ostatnia sesja, panelowa, poprowadzona przez Mariusza Leszczyńskiego, polegała na udzielaniu przez prelegentów odpowiedzi na pytania uczestników konferencji. Pytań zebrano niemal 50, z czego podczas sesji omówiono kilkanaście oraz kilka dodatkowych, zgłoszonych już w trakcie dyskusji na sali. Organizatorzy zapowiedzieli, że wszystkie pytania zostaną opracowane i opublikowane wraz z odpowiedziami w formie materiału poszkoleniowego.

Zakres poruszonych zagadnień dobrze pokazał, z czym dziś mierzą się projektanci. Pytania dotyczyły m.in. interpretacji elastycznych zapisów, relacji między nowymi a obecnymi kategoriami geotechnicznymi, stosowania metody obserwacyjnej, roli doświadczenia porównywalnego oraz sposobu przejścia od parametrów zaobserwowanych (np. z analizy wstecznej) do reprezentatywnych i obliczeniowych. Część pytań dotykała wprost zagadnień formalnoprawnych – potencjalnych uprawnień geotechnicznych, zmian rozporządzeń czy roli geologa w procesie budowlanym – na co paneliści odpowiadali konsekwentnie, że Eurokod 7 wyznacza ramy merytoryczne, ale nie zastępuje legislacji krajowej.

Duże zainteresowanie wzbudziły też pytania o rozwiązania szczegółowe: zasady stosowania i interpretacji próbnych obciążeń pali, warunki obniżenia współczynników modelu, obliczanie nośności pali w ujęciu statystycznym, zagadnienia wzjemnej relacji pali, fundamentów płytowo‑palowych i wzmocnienia podłoża oraz parametry do analiz stateczności skarp i osuwisk. Dyskusja chwilami przeradzała się w otwartą debatę, zwłaszcza w odniesieniu do sytuacji, w których praktyka wyprzedza przepisy i środowisko musi samo wypracować dobre praktyki.

Paneliści podkreślali, że Eurokod 7 wyznacza ramy projektowania, ale nie zastępuje wiedzy inżynieryjnej ani legislacji. Odpowiedzialność za model podłoża, parametry oraz modele obliczeniowe spoczywa na projektancie. A w końcu, inwestycja w rozpoznanie, próby i monitorowanie jest najlepszym kluczem do bezpiecznych i optymalnych rozwiązań. Z taką myślą końcowa sesja stała się naturalnym domknięciem całej konferencji.

Konferencja Nowy EUROKOD 7 – Geotechnika Przyszłości pokazała, że działania popularyzujące nową generację normy udało się przenieść na kolejny, wyraźnie praktyczny poziom – od ogólnej filozofii projektowania po konkretne procedury obliczeniowe. Zapowiedziany przez organizatorów cykl dalszych, tematycznych szkoleń warsztatowych ma tę pracę kontynuować, wspierając środowisko inżynieryjne w realnym wdrażaniu Eurokodu 7 do codziennej praktyki projektowej.

Więcej na https://nowyeurokod7.pl