Susza hydrologiczna w Polsce. Stan rzek i zbiorników

Susza hydrologiczna w Polsce nadal obejmuje większość kraju

Według stanu na 30 października 2026 r. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Państwowy Instytut Badawczy utrzymywał 67 ostrzeżeń przed suszą hydrologiczną dla zlewni i odcinków rzek. Najstarsze, dotyczące górnej Warty wraz z Liswartą, obowiązuje od 17 kwietnia. Wszystkie ostrzeżenia pozostają w mocy do odwołania.

Wiosną susza objęła zlewnie Warty, Wieprza, Bugu, Pilicy i dolnej Odry. Najwięcej nowych ostrzeżeń wydano w lipcu – 21 oraz w sierpniu – 16. Zjawisko rozszerzyło się wówczas na Wisłę, górną i środkową Odrę oraz karpackie dopływy Wisły: San, Wisłokę, Dunajec, Rabę i Skawę.

W październiku część ostrzeżeń odwołano, ale pojawiły się kolejne, m.in. dla zlewni Małej Wisły ze zbiornikiem Goczałkowice, Bobru i Kwisy oraz Odry od ujścia Nysy Kłodzkiej do Brzegu Dolnego. Susza obejmuje niemal cały bieg Wisły – od Małej Wisły po Tczew – oraz Odrę od Opola po Gryfino.

Niskie stany na większości stacji hydrologicznych

Dane IMGW-PIB z 30 października wskazują, że:

• 63% stacji hydrologicznych notowało stany w strefie wody niskiej,
• 35% stacji znajdowało się w strefie wody średniej,
• 2% stacji notowało stany w strefie wody wysokiej.

Na 187 stacjach przepływy były niższe od średniego niskiego przepływu z wielolecia (SNQ). W dorzeczach Wisły i Odry dominowała strefa wody niskiej, lokalnie średniej. W dorzeczach rzek Przymorza, Pregoły i Niemna przeważały stany średnie.

Zbiorniki retencyjne wypełnione w 58,5%

Susza hydrologiczna wpływa również na poziom wody w zbiornikach retencyjnych. Obiekty monitorowane przez Wody Polskie gromadziły 30 października około 1,32 mld m³ wody. Stanowiło to około 58,5% ich łącznej pojemności przy normalnym poziomie piętrzenia, wynoszącej około 2,26 mld m³.

Kilkanaście zbiorników było wypełnionych w mniej niż połowie. W części przypadków obniżenie poziomu wody wynikało z prowadzonych remontów.

Główną przyczyną niskiego napełnienia są ograniczone dopływy, będące następstwem długotrwałego niedoboru opadów. Przy niskich stanach rzek do wielu zbiorników trafia mniej wody, niż muszą one odprowadzać poniżej zapór. Utrzymywanie odpływów jest konieczne ze względu na potrzeby przyrodnicze, zasilanie ujęć wody i wymagania pozostałych użytkowników.

Zarządcy ograniczają odpływy w zakresie dopuszczonym przez instrukcje gospodarowania wodą, aby możliwie długo zachować zgromadzone zasoby.

Odbudowa zasobów wymaga długotrwałych opadów

Prognozowane słabe opady deszczu i mżawki nie przyniosą istotnej poprawy. Woda wsiąka w przesuszoną glebę, przez co jedynie w niewielkim stopniu zasila rzeki.

Odbudowa zasobów w zbiornikach wymaga długotrwałych opadów obejmujących całe zlewnie. W obszarach górskich znaczenie będzie miała także śnieżna zima i stopniowe roztopy. Pojedynczy intensywny opad nie wystarczy do przywrócenia normalnych poziomów wody.

Kto odpowiada za przeciwdziałanie skutkom suszy?

Prawo wodne wskazuje, że za przeciwdziałanie skutkom suszy odpowiadają administracja rządowa, samorządy oraz Wody Polskie. Zakres działań poszczególnych podmiotów zależy od ich kompetencji, prawa do dysponowania terenem oraz możliwości podejmowania decyzji inwestycyjnych, planistycznych i organizacyjnych.

Podstawowym dokumentem planistycznym jest Plan przeciwdziałania skutkom suszy (PPSS), przyjęty po raz pierwszy w 2021 r. Obecnie trwa jego aktualizacja. Projekt aktualizacji PPSS koncentruje się na wzmacnianiu retencji krajobrazowej i ograniczaniu tempa odpływu wód ze zlewni.

Retencja w miastach, rolnictwie i lasach

Samorządy mogą wpływać na retencję poprzez miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego, ograniczanie uszczelniania powierzchni oraz rozwój błękitno-zielonej infrastruktury. Zwiększanie udziału terenów wodoprzepuszczalnych i zieleni miejskiej sprzyja zatrzymywaniu wody.

W rolnictwie znaczenie mają międzyplony, mulczowanie, mała retencja, odtwarzanie mokradeł oraz metody uprawy ograniczające utratę wilgoci. Należą do nich m.in. wzbogacanie gleby w próchnicę, zrównoważone nawożenie i uprawa bezorkowa. Retencję wspierają również zadrzewienia i zakrzewienia śródpolne, miedze, rowy oraz naturalne zagłębienia terenu.

Na terenach leśnych wskazane działania obejmują przebudowę drzewostanów, ochronę i odtwarzanie mokradeł, likwidację systemów odwadniających oraz spowalnianie odpływu wody.

Wody Polskie uczestniczą w planowaniu gospodarowania wodami, prowadzą postępowania wodnoprawne oraz zarządzają wodami i infrastrukturą pozostającą w ich kompetencji. Mogą również realizować działania renaturyzacyjne i związane z odtwarzaniem obszarów wodno-błotnych.

Retencjonowanie wody na nieruchomościach

Właściciele nieruchomości mogą zwiększać udział terenów biologicznie czynnych i stosować rozwiązania błękitno-zielonej infrastruktury. Należą do nich m.in.:

• zbiorniki na wodę opadową,
• skrzynki rozsączające,
• powierzchnie przepuszczalne,
• zielone dachy,
• łąki kwietne,
• stawy hydrofitowe i korytka spływowe.

Znaczenie ma również ograniczanie zbędnej konsumpcji. Produkcja każdego dobra wymaga wykorzystania określonej ilości wody, nazywanej śladem wodnym. Według przedstawionych danych produkcja chleba wymaga około 1600 l wody, natomiast smartfona – około 12 000 l.

Materiały dotyczące oszczędzania i retencjonowania wody w gospodarstwach domowych, miastach, rolnictwie i leśnictwie opublikowano w ramach projektu „Stop suszy! Start retencji!”.