System Osłony Przeciwosuwiskowej (SOPO) działa od 20 lat

Dwie dekady prac nad rozpoznaniem osuwisk

Obsługą Systemu Osłony Przeciwosuwiskowej zajmuje się Centrum Geozagrożeń Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego. Według danych do kwietnia 2026 r. w systemie zinwentaryzowano 96 051 osuwisk oraz 9696 terenów zagrożonych ruchami masowymi.

SOPO obejmuje także monitoring wybranych osuwisk, prace aktualizacyjne, prognozowanie zagrożeń oraz interwencje w sytuacjach kryzysowych. Geolodzy współpracują również ze służbami ratowniczymi i prowadzą działania informacyjne dla samorządów oraz mieszkańców terenów zagrożonych.

Początki systemu po powodzi z 1997 r.

Geneza SOPO sięga skutków powodzi z 1997 r. Długotrwałe opady na południu Polski uaktywniły wtedy setki osuwisk w Karpatach. Zniszczonych zostało blisko 140 domów, a jedna osoba zginęła.

Po tych wydarzeniach rozpoczęto prace nad rozwiązaniami systemowymi. We wrześniu 2000 r. w Krakowie odbyła się konferencja poświęcona prognozowaniu i przeciwdziałaniu skutkom ruchów osuwiskowych. W 2003 r. wdrożono Osłonę Przeciwosuwiskową, czyli państwowe wsparcie finansowe dla samorządów w usuwaniu skutków ruchów masowych.

Drugi element systemu, czyli System Osłony Przeciwosuwiskowej, uruchomiono w maju 2006 r. Finansowanie zapewnił Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. W pierwszych latach opracowano mapę obszarów predysponowanych do występowania ruchów masowych ziemi w skali 1:50 000, wykonano terenowe kartowanie osuwisk dla sześciu gmin oraz przygotowano instrukcję opracowania map osuwisk w skali 1:10 000.

Nowoczesny monitoring osuwisk

Centrum Geozagrożeń PIG-PIB wykorzystuje obecnie skanowanie naziemne i lotnicze, drony ze skanerami laserowymi, kamery specjalistyczne, fotogrametrię oraz rozpoznanie satelitarne. System obejmuje także monitoring online wybranych osuwisk.

Na potrzeby interferometrii radarowej opracowano specjalny reflektor satelitarny i zbudowano sieć takich urządzeń. Według PIG-PIB sieć ta była wykorzystywana przez Europejską Agencję Kosmiczną do kalibracji satelitów.

SOPO jest realizowany etapami. Obecnie trwa czwarty etap prac, obejmujący dalszą inwentaryzację, aktualizację danych, monitoring osuwisk oraz działania badawcze i szkoleniowe.