Energetyka wodna na wezwanie. Zbiorniki wsparły system

Energetyka wodna odpowiedziała na potrzeby systemu

Polskie Sieci Elektroenergetyczne 6 sierpnia 2026 r. ogłosiły okresy przywołania na rynku mocy. Mechanizm ten stosowany jest w sytuacji zwiększonego ryzyka niedoboru mocy. Zobowiązuje uczestników posiadających kontrakty mocowe do zapewnienia zakontraktowanej dyspozycyjności, zwiększenia produkcji, udostępnienia rezerw lub czasowego ograniczenia zużycia energii.

Do działań wspierających Krajowy System Elektroenergetyczny włączyły się elektrownie wodne współpracujące ze zbiornikami retencyjnymi i stopniami wodnymi. Odpowiednie gospodarowanie zasobami pozwoliło czasowo zwiększyć przepływy przez urządzenia hydroenergetyczne, a tym samym podnieść moc osiąganą przez poszczególne obiekty.

Operacje wymagały koordynacji Wód Polskich ze spółkami energetycznymi, w tym PGE Energią Odnawialną, TAURON Ekoenergią i Eneą Nowa Energia. Jednocześnie prowadzono monitoring sytuacji hydrologicznej oraz pracy urządzeń hydrotechnicznych.

Rynek mocy wynagradza gotowość

Rynek mocy jest jednym z mechanizmów służących utrzymaniu bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej. Wynagrodzenie przysługuje w nim nie tylko za wyprodukowaną energię, ale również za gotowość do dostarczenia określonej mocy, gdy operator systemu uzna to za konieczne.

Uczestnikami mechanizmu są elektrownie konwencjonalne i wodne, magazyny energii oraz odbiorcy zdolni do czasowego ograniczenia poboru. Podmioty wyłonione w aukcjach organizowanych przez PSE zawierają kontrakty mocowe i zobowiązują się do pozostawania w gotowości.

Okres przywołania oznacza konieczność wykonania tego obowiązku w wyznaczonych godzinach. W przypadku energetyki wodnej szybkie zwiększenie produkcji jest możliwe dzięki wysokiej elastyczności jednostek wytwórczych oraz wykorzystaniu wody zgromadzonej w zbiornikach.

Kontrolowane zrzuty na Nysie, Otmuchowie i Turawie

Na wniosek TAURON Ekoenergii czasowo zwiększono odpływy ze zbiorników Nysa, Otmuchów i Turawa. Na Zbiorniku Nysa 6 sierpnia, w godzinach od 17.00 do 22.00, odpływ podniesiono z 7,5 do 20 m³/s. Po zakończeniu operacji przywrócono jego podstawową wartość.

Na Zbiorniku Otmuchów przepływ zwiększono z 5 do 20 m³/s, natomiast na Zbiorniku Turawa – z 3,5 do 18 m³/s. Zmiany miały charakter krótkotrwały i odpowiadały godzinom obowiązywania przywołania rynku mocy.

Wszystkie operacje prowadzono zgodnie z zasadami gospodarowania wodą oraz przy zachowaniu funkcji zbiorników związanych z ochroną przeciwpowodziową, przeciwdziałaniem skutkom suszy, zaopatrzeniem ludności w wodę i ochroną środowiska.

Solina i kaskada Soły zwiększyły produkcję

Do działań włączono również Zespół Elektrowni Wodnych Solina zarządzany przez Grupę PGE. Od godz. 16.45 do 22.45 realizowano zwiększony zrzut wody o wartości około 25 m³/s. Operacja spowodowała wzrost przepływu w Sanie i umożliwiła zwiększenie produkcji energii.

Na kaskadzie Soły zrzut ze Zbiornika Czaniec podniesiono do 60 m³/s. Infrastruktura hydrotechniczna kaskady pozostaje w zarządzie Wód Polskich, natomiast współpracujące z nią elektrownie eksploatują spółki energetyczne. Zwiększony przepływ umożliwił intensywniejszą pracę Elektrowni Wodnej Porąbka w czasie największego zapotrzebowania systemu.

Zwiększone przepływy realizowano także na obiektach należących do Grupy Enea. Enea Nowa Energia prowadziła wzmożoną pracę elektrowni na kaskadzie Brdy oraz Elektrowni Wodnej Ptusza na Gwdzie.

Wspólne zarządzanie wodą i energią

Część infrastruktury hydroenergetycznej w Polsce funkcjonuje w modelu rozdzielonego zarządzania. Zbiorniki oraz budowle hydrotechniczne, między innymi na stopniu wodnym Dębe i kaskadzie Soły, pozostają w administracji Wód Polskich, podczas gdy elektrownie są eksploatowane przez przedsiębiorstwa energetyczne.

Odmienny model obowiązuje między innymi w Solinie i Pilchowicach, gdzie zarówno zbiorniki, jak i elektrownie znajdują się w gestii podmiotów energetycznych. Niezależnie od struktury własnościowej praca obiektów wymaga uwzględniania warunków hydrologicznych, instrukcji gospodarowania wodą oraz funkcji innych niż energetyczna.

Współpraca operatorów elektrowni z zarządcami infrastruktury jest szczególnie ważna podczas nagłych zmian zapotrzebowania na moc. Możliwość szybkiego uruchomienia jednostek wodnych zależy bowiem nie tylko od technicznej dyspozycyjności turbin i generatorów, lecz również od dostępności zasobów oraz dopuszczalnych wielkości zrzutów.

Elastyczne źródło i magazyn energii

Energetyka wodna wyróżnia się krótkim czasem reakcji na zmiany zapotrzebowania. Dotyczy to zwłaszcza elektrowni szczytowo-pompowych, które pełnią funkcję wielkoskalowych magazynów energii. Mogą przechowywać energię w postaci potencjalnej wody, a następnie szybko oddawać ją do systemu.

Znaczenie takich jednostek rośnie wraz ze wzrostem udziału źródeł zależnych od warunków pogodowych. Elektrownie wodne mogą stabilizować pracę sieci w okresach szybkich zmian produkcji i zapotrzebowania, zapewniając moc regulacyjną oraz rezerwę dostępną w krótkim czasie.

Ich rola pozostaje jednak ściśle powiązana z racjonalnym gospodarowaniem zasobami wodnymi. Produkcja energii musi być koordynowana z bezpieczeństwem przeciwpowodziowym, retencją, ograniczaniem skutków suszy, zaopatrzeniem w wodę oraz wymaganiami środowiskowymi.

Monitoring przepływów i ostrzeganie użytkowników rzek

Podczas zwiększonych zrzutów pracownicy Wód Polskich monitorowali sytuację hydrologiczną na rzekach i pracę urządzeń. Pozostawali również w kontakcie z obsługą elektrowni, operatorami obiektów oraz służbami terenowymi.

Równolegle przekazywano informacje o planowanych zmianach odpływów i możliwych wzrostach stanów wody. Komunikaty kierowano przede wszystkim do mieszkańców terenów nadrzecznych, wędkarzy, kajakarzy i osób wypoczywających nad rzekami.

Działania z 6 sierpnia pokazały, że bezpieczeństwo energetyczne i wodne są ze sobą bezpośrednio powiązane. Elektrownie mogą szybko zwiększyć produkcję, ale wymaga to dostępności odpowiednich zasobów, sprawnej infrastruktury hydrotechnicznej oraz stałej współpracy zarządców wód z sektorem energetycznym.