Kosztorys robót drogowych a aktualność danych – od katalogu do wiarygodnej wyceny

W najnowszej aktualizacji programu kosztorysowego Norma firma Athenasoft wprowadziła autorski katalog KNR AT‑64 Nawierzchnie na drogach i ulicach (wyd. 1, 2026). Opracowanie powstało we współpracy z Wydziałem Budownictwa Politechniki Częstochowskiej i jest odpowiedzią na zmiany, jakie zaszły w ostatnich latach w technologii realizacji robót drogowych. Katalog stanowi wsparcie dla kosztorysantów przygotowujących wyceny inwestycji drogowych, jak również dla pozostałych uczestników procesu inwestycyjnego – inwestorów, projektantów i wykonawców.

Koniec przestarzałych norm

Dotychczas szeroko stosowany katalog KNR 2‑31, opracowany kilkadziesiąt lat temu, nie odpowiada w pełni aktualnym realiom realizacji inwestycji drogowych. W praktyce oznacza to jedno: kosztorys rzadko powstaje dziś wprost z katalogu. W wielu przypadkach wymaga:

• interpretacji zapisów,
• zmiany proporcji między robocizną a sprzętem,
• dopasowania pozycji do rzeczywistej technologii wykonania robót.

Każda taka zmiana oznacza, że część kosztorysu powstaje już nie z katalogu, tylko wskutek decyzji kosztorysanta. To z kolei wpływa na spójność całego opracowania i jego porównywalność.

KNR AT‑64 porządkuje ten obszar, uwzględniając sposób prowadzenia robót, który wynika z obecnej praktyki. W katalogu odzwierciedlono:

• dominujące znaczenie mechanizacji,
• wykorzystanie wyspecjalizowanego sprzętu,
• ograniczenie prac ręcznych,
• aktualne rozwiązania materiałowe i technologiczne,
• zakres prac obejmujący także remonty i utrzymanie nawierzchni.

Dzięki temu punkt wyjścia do przygotowania kosztorysu jest bliższy temu, co faktycznie dzieje się na budowie. Jak podkreśla Kamil Maciaszek, prezes zarządu Athenasoft, „KNR AT‑64 to odpowiedź na realne potrzeby rynku. Współczesne budowy drogowe wyglądają zupełnie inaczej niż kilkadziesiąt lat temu. Dlatego tak ważne było stworzenie katalogu, który odzwierciedla aktualne warunki realizacji robót i wspiera kosztorysantów w przygotowywaniu rzetelnych wycen”.

Aktualne normatywy w praktyce kosztorysowej

Założeniem aktualizacji katalogu było dostarczenie danych odpowiadających realnym warunkom prowadzenia inwestycji. KNR AT‑64 umożliwia przygotowanie kosztorysów opartych na obecnie stosowanych rozwiązaniach technologicznych. W praktyce przekłada się to na dwie rzeczy:

• mniej sytuacji, w których trzeba „poprawiać” katalog,
• mniej decyzji podejmowanych indywidualnie na etapie kalkulacji.

Tam, gdzie normatywy są bliższe rzeczywistości, kosztorys wymaga po prostu ograniczonej ingerencji. Dzięki temu łatwiej zachować jego spójność. Ma to znaczenie szczególnie w tych sytuacjach, w których kosztorys jest podstawą do dalszych działań, np. porównania ofert i rozliczeń.

Praca w programie kosztorysowym

KNR AT‑64 jest dostępny w aktualnej wersji programu Norma i tam wykorzystywany przy tworzeniu kosztorysu. To właśnie w programie kosztorysowym dane technologiczne stają się częścią konkretnej kalkulacji. Normatywy:

• są dostępne od razu w środowisku pracy,
• nie wymagają dodatkowego opracowania,
• nie są przenoszone między narzędziami.

W praktyce oznacza to, że cały proces – od wyboru pozycji katalogowej po obliczenia – odbywa się w jednym miejscu. To istotne, bo właśnie tutaj łączą się dwa elementy, które mają kluczowe znaczenie dla wyniku: nakłady i ich wycena.

Dane cenowe jako drugi filar wyceny

Normatywy określają nakłady pracy, materiałów i sprzętu. Ostateczny wynik kosztorysu zależy jednak od cen przypisanych tym nakładom. W warunkach zmieniających się cen materiałów i robocizny nieaktualne dane cenowe mogą znacząco zniekształcić wynik – nawet wtedy, gdy normatywy są poprawne.

Dlatego w praktyce wykorzystuje się bazy danych aktualizowane w sposób ciągły. Jedną z nich jest INTERCENBUD – baza cen materiałów, robocizny i sprzętu wykorzystywana w kosztorysowaniu budowlanym.

Ważne jest to, że dane cenowe mogą być wykorzystywane bezpośrednio w programie kosztorysowym, w którym powstaje kosztorys. Dzięki temu:

• nakłady i ceny są ze sobą powiązane,
• nie ma potrzeby ręcznego zestawiania danych,
• cały proces pozostaje spójny.

Spójność danych w jednym procesie

W praktyce kosztorysowej problemem nie jest brak danych, tylko ich niespójność. Najczęściej pojawia się ona wtedy, gdy:

• normatywy pochodzą z jednego okresu,
• ceny z innego,
• część założeń została dodatkowo zmieniona w trakcie pracy.

Im więcej takich elementów, tym trudniej jednoznacznie ocenić, na jakiej podstawie powstał kosztorys. Dlatego znaczenie ma nie tylko jakość danych, ale też to, czy tworzą one jeden spójny zestaw. Połączenie:

• aktualnych normatywów,
• aktualnych danych cenowych,
• jednego środowiska pracy,

ogranicza liczbę założeń dodawanych po drodze.

Efekt jest prosty: kosztorys jest czytelniejszy, łatwiejszy do sprawdzenia i lepiej odnosi się do warunków realizacji inwestycji.

Punkt wyjścia ma znaczenie

Kosztorysowanie zawsze wymaga wiedzy i doświadczenia. Nie zmienia się rola kosztorysanta ani odpowiedzialność za przyjęte założenia. Zmienia się natomiast punkt wyjścia. Jeżeli kosztorys powstaje na podstawie:

• aktualnych normatywów,
• bieżących danych cenowych,
• w środowisku, które łączy oba te elementy,

zakres koniecznych korekt jest mniejszy. W tym ujęciu katalog KNR AT‑64 nie jest tylko kolejną publikacją. To element uporządkowania całego procesu kosztorysowego – od danych technologicznych, przez narzędzie pracy, po sposób ich wykorzystania w praktyce.

Czytaj więcej na https://ath.pl

>>> Artykuł ukazała się w wydaniu NBI 4 (127) lipiec – sierpień