Śluza Żerań pracuje w dwie strony. Hydrotechniczny unikat

Śluza Żerań bramą między Wisłą a Jeziorem Zegrzyńskim

Śluza Żerań znajduje się w Warszawie, przy ujściu Kanału Żerańskiego do Wisły. Została oddana do użytkowania w 1963 r. jako część zespołu wodnego obejmującego również Jezioro Zegrzyńskie, stopień wodny Dębe oraz Kanał Żerański.

Obiekt nosi imię inż. Tadeusza Tillingera, polskiego hydrotechnika i autora koncepcji połączenia żeglugowego Warszawy z Zegrzem. Od ponad sześciu dekad śluza stanowi ważny element mazowieckich dróg wodnych.

Konstrukcja dostosowana do zmiennych poziomów wody

O wyjątkowości śluzy decydują warunki hydrologiczne panujące u ujścia Kanału Żerańskiego. Poziom wody po obu stronach obiektu nie zawsze układa się w ten sam sposób. Podczas wysokich stanów Wisły zwierciadło wody w rzece może znajdować się wyżej niż w kanale i Jeziorze Zegrzyńskim.

Konstrukcja śluzy umożliwia utrzymywanie wymaganego piętrzenia niezależnie od kierunku różnicy poziomów. Dzięki temu obiekt może zabezpieczać przepływ zarówno od strony Kanału Żerańskiego, jak i od strony Wisły.

Stalowe zasuwy zamiast tradycyjnych wrót

Śluza Żerań jest obiektem jednokomorowym o całkowitej długości 104 m. Jej komora ma 85 m długości, 12 m szerokości i około 10 m głębokości.

Zamiast tradycyjnych wrót zastosowano płaskie zasuwy stalowe. Są one podwieszone na rolkach do zwodzonych belek mostowych. Podczas otwierania zasuwy przesuwają się do specjalnych wnęk bocznych, a następnie podnoszony jest znajdujący się nad nimi most. Dopiero wtedy jednostki pływające mogą wpłynąć do komory lub ją opuścić.

Takie rozwiązanie pozwala obsługiwać śluzę przy zmiennym układzie poziomów wody i prowadzić piętrzenie z obu stron obiektu.

System kanałów napełnia i opróżnia komorę

Komora śluzy składa się z pięciu sekcji. W dwóch z nich znajdują się galerie połączone z systemem kanałów doprowadzających wodę. Za ich pomocą komora jest napełniana lub opróżniana w trakcie śluzowania.

Całym procesem kieruje obsługa pracująca w trzypiętrowej wieży sterowniczej. Budynek górujący nad komorą jest jednym z najbardziej charakterystycznych elementów całego obiektu.

Od transportu kruszywa do żeglugi rekreacyjnej

W przeszłości przez Śluzę Żerań przewożono przede wszystkim kruszywo i zboże. Obiekt miał wówczas istotne znaczenie dla transportu towarowego pomiędzy Wisłą a drogami wodnymi prowadzącymi w kierunku Jeziora Zegrzyńskiego.

Obecnie śluza służy głównie żegludze rekreacyjnej. Korzystają z niej statki pasażerskie, jachty i łodzie przemieszczające się pomiędzy Warszawą a Jeziorem Zegrzyńskim.

Śluza Żerań pozostaje jednocześnie czynnym obiektem hydrotechnicznym, elementem historii stołecznej infrastruktury oraz charakterystycznym punktem na wodnej mapie Mazowsza.