Ponad 930 km rzek objętych renaturyzacją. Wody Polskie realizują dziewięć projektów

Renaturyzacja obejmuje całe zlewnie

Renaturyzacja ma przywracać procesy ograniczone wskutek regulacji koryt, melioracji i odcinania rzek od terenów zalewowych. Zakres prac nie ogranicza się do samych cieków. Obejmuje także mokradła, starorzecza, doliny rzeczne i obszary, na których sposób gospodarowania wpływa na jakość oraz retencję wód.

Największy obszarowo projekt, LIFE Pilica, obejmuje niemal 9 tys. km² i 93 gminy w pięciu województwach. Przewidziano w nim działania dotyczące jakości wód, retencji, ciągłości ekologicznej cieków i ograniczania zanieczyszczeń. W 33 gminach wdrażane są rozwiązania wspierające kontrolę gospodarki ściekowej, a pięć miast przygotowało plany retencjonowania wód opadowych i adaptacji do zmian klimatu.

Bariery zastąpią przepławki i bystrza

Znaczna część zaplanowanych robót dotyczy przywracania ciągłości ekologicznej rzek. Progi, jazy i stopnie wodne mogą ograniczać dostęp ryb do miejsc żerowania i rozrodu. W zależności od warunków technicznych bariery będą usuwane, przebudowywane lub uzupełniane o przepławki.

Projekt LIFE for Rivers w dorzeczu Parsęty zakłada przebudowę albo usunięcie 23 barier oraz utworzenie 8,7 ha tarlisk. Działania mają udrożnić około 330 km rzek. W dorzeczu Regi projekt After-LIFE Rega obejmuje 378 km korytarzy migracyjnych i 31 barier. Przewidziano tam również zwiększenie retencji o około 400 tys. m³.

Na Nysie Kłodzkiej zaplanowano pięć przepławek przy zbiorniku Otmuchów, jedną przy Jazie Michałów oraz modernizację istniejącej przepławki przy zbiorniku Kozielno. Prace mają przywrócić ciągłość ekologiczną około 111 km rzeki.

Przepławki powstaną również przy stopniach wodnych Łabiszyn, Dębinek VI i Stara Noteć Rynarzewska. Obiekty pełnią funkcje związane z żeglugą na drodze wodnej Warta–Kanał Bydgoski, ale pozostają przeszkodami dla organizmów wodnych. Projekt ma udrożnić dwa korytarze ekologiczne o łącznej długości 15,3 km, poprawiając m.in. warunki migracji węgorza europejskiego.

LIFE Drawa BIS wspiera odbudowę siedlisk

W zlewni Drawy prace mają objąć około 56 km rzek. Projekt LIFE Drawa BIS przewiduje odtwarzanie ciągłości ekologicznej oraz poprawę warunków siedliskowych w Drawie, Płocicznej i Korytnicy.

Jednym z założonych efektów jest wzrost liczby gniazd tarłowych łososia atlantyckiego o 50 proc. W Korytnicy populacja skójki gruboskorupowej ma zwiększyć się o około 60 proc., natomiast powierzchnia siedlisk włosieniczników – o około 25 proc. Osiągnięcie przyjętych wskaźników będzie weryfikowane podczas monitoringu przyrodniczego.

Naturalna Nida połączy rzekę ze starorzeczami

Projekt „Naturalna Nida”, dofinansowany z programu Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej, obejmuje około 39 km doliny rzecznej. Zaplanowano przebudowę lub usunięcie 12 barier migracyjnych na Nidzie i Mierzawie, odtwarzanie starorzeczy oraz przywracanie powiązań między korytem a terenami zalewowymi.

W ramach przedsięwzięcia ma powstać naturalny obszar zalewowy, który podczas wysokich stanów będzie przejmował część wody, a następnie stopniowo oddawał ją do środowiska. Takie rozwiązanie służy zwiększaniu retencji dolinowej i odbudowie siedlisk zależnych od okresowych zalewów.

Rozwiązania przyrodnicze w ochronie przeciwpowodziowej

Elementy renaturyzacyjne uwzględniono także w projektach przeciwpowodziowych na Miedziance, Witce i Bystrzycy Dusznickiej. Istniejące progi mają zostać zastąpione bystrzami kamiennymi, które nie tworzą barier dla organizmów wodnych.

Na Miedziance i Witce zaplanowano zachowanie naturalnych meandrów oraz wykonanie zatoczek, głęboczków i odsypisk. Głazy, konary i karpiny mają różnicować warunki przepływu oraz tworzyć miejsca schronienia i żerowania.

Na Bystrzycy Dusznickiej przebudowa progów i jazów na bystrza ma odtworzyć około 9 km korytarza migracyjnego. Rozwiązania te będą realizowane równolegle z pracami służącymi ograniczeniu zagrożenia powodziowego w Dusznikach-Zdroju i Szczytnej.

Łączny efekt dziewięciu przedsięwzięć ma zależeć od zakresu wykonanych robót, lokalnych warunków hydrologicznych oraz utrzymania odtworzonych siedlisk. Ocenę zmian umożliwi monitoring prowadzony podczas realizacji projektów i po zakończeniu prac.