Ochrona przyrody z premią inwestycyjną. Samorządy zyskają nowe wsparcie

Wsparcie dla gmin z obszarami chronionymi

Nowe rozwiązania mają pomóc samorządom w finansowaniu zadań związanych z funkcjonowaniem parków narodowych i rezerwatów przyrody. Obecność obszarów chronionych oznacza konieczność uwzględniania dodatkowych wymagań środowiskowych, ale może również wspierać rozwój turystyki i zwiększać atrakcyjność regionu.

Preferencyjne zasady zostaną wprowadzone w kilku programach Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Obejmą przedsięwzięcia służące ochronie przyrody, rozwojowi kanalizacji i oczyszczalni ścieków oraz ograniczaniu zużycia energii w budynkach.

Z rozwiązań będą mogły korzystać samorządy, na których terenie od początku 2024 r. utworzono nowy park narodowy lub rezerwat przyrody albo powiększono już istniejący obszar chroniony.

Do 95 proc. dofinansowania na bioróżnorodność

NFOŚiGW ogłosił nabór w programie „Przestrzeń dla przyrody. Część 5) Zielone gminy – stawiając na bioróżnorodność”. Jego budżet wynosi 40 mln zł, a realizację przedsięwzięć przewidziano na lata 2026–2031.

Gminy, miasta na prawach powiatu i powiaty będą mogły otrzymać dotację pokrywającą do 95 proc. kosztów kwalifikowanych. Maksymalna wartość wsparcia zostanie obliczona proporcjonalnie do powierzchni nowego lub powiększonego parku narodowego albo rezerwatu przyrody.

Nabór wniosków rozpocznie się 1 października 2026 r. i będzie prowadzony w trybie ciągłym do 30 czerwca 2028 r.

Infrastruktura ograniczająca presję turystyczną

Dofinansowanie będzie można przeznaczyć między innymi na rozwój infrastruktury pozwalającej lepiej organizować ruch turystyczny i ograniczać jego oddziaływanie na najcenniejsze obszary przyrodnicze.

Program obejmie również ochronę i rozwój zielonej oraz niebieskiej infrastruktury, zabezpieczanie pomników przyrody, działania edukacyjne, upowszechnianie lokalnych walorów przyrodniczych oraz rozwijanie wiedzy mieszkańców w zakresie ochrony środowiska.

W realizacji projektów będą mogli uczestniczyć partnerzy ponoszący część kosztów kwalifikowanych. Wśród nich wymieniono związki jednostek samorządu terytorialnego, Lasy Państwowe, Wody Polskie, urzędy morskie, parki narodowe i krajobrazowe, regionalne dyrekcje ochrony środowiska, organizacje ekologiczne oraz uczelnie.

Korzystniejsze finansowanie inwestycji wodno-ściekowych

Preferencje dla gmin z nowymi lub powiększonymi obszarami chronionymi wprowadzono także w programie „Gospodarka wodno-ściekowa w aglomeracjach”. Z nowych zasad można korzystać od 6 sierpnia 2026 r.

Finansowanie może obejmować rozwój i modernizację kanalizacji, oczyszczalni ścieków oraz pozostałej infrastruktury potrzebnej do prowadzenia gospodarki wodno-ściekowej w aglomeracjach.

Oprocentowanie pożyczek będzie ustalane na podstawie wskaźnika WIBOR 3M pomniejszonego o 100 punktów bazowych, jednak nie może być niższe niż 1 proc. w skali roku.

Zmieniły się również zasady umarzania zobowiązań. Dotychczas możliwe było umorzenie do 10 proc. pożyczki, ale nie więcej niż 1 mln zł. W przypadku samorządów objętych preferencjami umorzenie może sięgnąć 30 lub 50 proc. wypłaconego finansowania, maksymalnie do 5 mln zł. Poziom redukcji zadłużenia będzie zależał od zamożności danej gminy.

Nabór jest prowadzony w trybie ciągłym. Dotychczasowe warunki umarzania pożyczek mają natomiast obowiązywać w przygotowywanym programie dotyczącym gospodarki wodno-ściekowej poza granicami aglomeracji.

Renowacja energetyczna budynków

Jeszcze w 2026 r. oferta NFOŚiGW ma zostać rozszerzona o program „Zielone gminy i parki narodowe – renowacja energetyczna budynków”. Planowane wsparcie pozwoli samorządom realizować inwestycje ograniczające zużycie energii oraz koszty utrzymania obiektów.

Korzystniejsze warunki dla zielonych gmin mają zostać uwzględnione również w programach poprawy efektywności energetycznej budynków szkolnych i szpitalnych. Nabory finansowane z Funduszu Modernizacyjnego są planowane jeszcze w 2026 r.

Połączenie dotacji przyrodniczych, preferencji dla infrastruktury wodno-ściekowej oraz finansowania termomodernizacji ma ułatwić samorządom prowadzenie inwestycji związanych zarówno z ochroną środowiska, jak i poprawą warunków życia mieszkańców.