NIK: historyczne zanieczyszczenia gruntów poza skutecznym nadzorem w Warszawie

Kontrola objęła cztery jednostki

Obowiązki związane z identyfikacją potencjalnych historycznych zanieczyszczeń powierzchni ziemi oraz sporządzaniem i aktualizacją ich wykazu należą do Prezydenta m.st. Warszawy. Zadania te przekazano jednak urzędom dzielnic.

Kontrola doraźna objęła Urząd Miasta Stołecznego Warszawy, urzędy dzielnic Ursus i Praga-Północ oraz Regionalną Dyrekcję Ochrony Środowiska w Warszawie. Kontrolą objęto Ursus i Pragę-Północ ze względu na przemysłową przeszłość tych obszarów oraz prowadzoną tam na dużą skalę zabudowę mieszkaniową.

NIK przypomniała, że już kontrola przeprowadzona w 2018 r. wykazała brak skutecznego nadzoru nad realizacją tych obowiązków. Po jej zakończeniu Prezydent Warszawy podjął działania mające zapewnić prawidłową realizację zadań przekazanych dzielnicom, jednak w ocenie Izby okazały się one nieskuteczne.

Brak kontroli i audytu

Według NIK Prezydent Warszawy nie rozpoznał w sposób rzetelny ryzyka związanego z wykonywaniem powierzonych dzielnicom zadań. Nie zaplanowano również kontroli ani audytu, które pozwoliłyby ocenić prawidłowość identyfikacji zanieczyszczonych terenów i sporządzania wymaganych wykazów.

W konsekwencji dokumenty przygotowywane przez burmistrzów Ursusa i Pragi-Północ nie zawierały wszystkich danych określonych w przepisach. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska nie mógł więc wprowadzić wskazanych nieruchomości do rejestru historycznych zanieczyszczeń powierzchni ziemi.

Izba zwróciła również uwagę, że w latach 2018–2025 władze miasta nie podjęły skutecznych działań ograniczających zabudowę mieszkaniową i realizację obiektów publicznych na terenach, na których zidentyfikowano potencjalne lub stwierdzono historyczne zanieczyszczenia powierzchni ziemi. Obszarów takich nie uwzględniono także w Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Warszawy, mimo że dokument był w tym czasie dwukrotnie zmieniany.

Nieprawidłowości w Ursusie

NIK oceniła, że działania prowadzone przez Urząd Dzielnicy Ursus były nieskuteczne i niezgodne z ustawą Prawo ochrony środowiska. Wykaz potencjalnych historycznych zanieczyszczeń powierzchni ziemi oraz jego aktualizacje nie obejmowały m.in. pełnych informacji o substancjach powodujących ryzyko i ich zawartości w glebie.

Do 30 czerwca 2025 r. burmistrz nie wystąpił do władających powierzchnią ziemi o przekazanie brakujących danych, mimo że urząd nie dysponował aktualnymi wynikami badań. Wstępne badania gleby i ziemi wykonywano wyłącznie na terenach należących do miasta, dlatego dzielnica nie miała wyników dotyczących gruntów pozostających we władaniu innych podmiotów.

Kontrola objęła również działania podjęte po wycieku substancji ropopochodnych w garażu podziemnym jednego z budynków na obszarze dawnych Zakładów Przemysłu Ciągnikowego „Ursus”. Zdaniem NIK nie ustalono rzetelnie, czy pod płytami fundamentowymi budynków wielorodzinnych znajdowały się zanieczyszczone masy ziemne. Brak pełnych informacji uniemożliwił RDOŚ jednoznaczne potwierdzenie lub wykluczenie występowania zanieczyszczenia.

Opóźnienia na Pradze-Północ

W Urzędzie Dzielnicy Praga-Północ do maja 2022 r. nie prowadzono identyfikacji potencjalnych historycznych zanieczyszczeń powierzchni ziemi. Pierwszy wykaz sporządzono z ponad dwuletnim opóźnieniem.

NIK stwierdziła również, że urząd nie dysponował wynikami badań dotyczących substancji mogących występować w glebie na terenach dawnej działalności przemysłowej. Pomimo braku takich danych burmistrz nie przeprowadził badań wstępnych. Zarówno pierwszy wykaz, jak i jego późniejsza aktualizacja nie zawierały wszystkich informacji wymaganych przepisami.

Tereny nie trafiły do rejestru

Nieprawidłowości stwierdzono także w Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska. Według NIK jednostka nie analizowała na bieżąco dokumentów przekazywanych przez dzielnice, a wezwania do ich uzupełnienia kierowała niekiedy dopiero po kilku latach.

W efekcie żaden z terenów ujętych w wykazach Ursusa i Pragi-Północ nie został wpisany do rejestru historycznych zanieczyszczeń powierzchni ziemi. Izba wskazała również, że wpisy dokonywane w związku z wydawaniem decyzji ustalających plany remediacji nie zawsze zawierały komplet wymaganych danych.

RDOŚ nie nałożył ponadto obowiązku wykonania badań na władającego powierzchnią jednej z działek w Ursusie, mimo przesłanek wskazujących na możliwość występowania historycznych zanieczyszczeń. Na etapie opiniowania projektu decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach nie zgłoszono także potrzeby przeprowadzenia remediacji i usunięcia zanieczyszczonych mas ziemnych zakwalifikowanych jako odpady niebezpieczne. Na działce wybudowano budynki wielorodzinne, a w garażu podziemnym jednego z nich doszło do wycieku substancji ropopochodnych.

NIK sformułowała wnioski pokontrolne

NIK skierowała do Prezydenta Warszawy wnioski dotyczące wzmocnienia nadzoru nad zadaniami wykonywanymi przez dzielnice oraz planowania kontroli i audytów w tym obszarze.

W przypadku Ursusa Izba zaleciła prowadzenie identyfikacji na terenie całej dzielnicy, uzupełnienie wykazów oraz wykonywanie wstępnych badań gleby i ziemi w uzasadnionych przypadkach. Burmistrzowi Pragi-Północ zalecono wzmocnienie mechanizmów kontroli zarządczej.

Do Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska skierowano wnioski dotyczące uzupełnienia rejestru o wymagane dane oraz wprowadzenia jednolitych zasad weryfikacji sprawozdań z przeprowadzonych remediacji.