O przyszłości polskiego rynku kruszyw – Szkoła Górnictwa Odkrywkowego 2026

Każdy kilometr nowej drogi – od lokalnej drogi gminnej po autostradę, każda linia kolejowa, most, port, elektrownia czy zakład przemysłowy opierają się na wolumenach kruszyw. Bez tej gałęzi górnictwa nie jest możliwy rozwój nowoczesnej infrastruktury, realizacja ambitnych projektów gospodarczych ani budowanie trwałej konkurencyjności kraju.

Skala znaczenia sektora najlepiej widoczna jest w liczbach. W Polsce funkcjonuje 7442 zakłady górnicze, z których ponad 7300 to zakłady odkrywkowe. Zakłady odkrywkowe dostarczyły na rynek ponad 371 mln t kopalin. Same kruszywa naturalne odpowiadały za blisko 265 mln t wydobycia, co stanowiło ponad dwie trzecie całkowitej produkcji kopalin w kraju. Polska należy dziś do ścisłej europejskiej czołówki producentów kruszyw, a sektor tworzy tysiące miejsc pracy oraz zapewnia funkcjonowanie wielu gałęzi gospodarki. Są to liczby, które jednoznacznie pokazują, że górnictwo odkrywkowe nie jest jedynie jednym z elementów gospodarki – jest jednym z jej strategicznych filarów.

Jednocześnie branża znajduje się w szczególnym momencie swojej historii. Z jednej strony możemy prognozować rosnące zapotrzebowanie na surowce mineralne, wynikające z planowanych inwestycji infrastrukturalnych i energetycznych. Z drugiej strony przedsiębiorcy mierzą się z coraz bardziej złożonym otoczeniem regulacyjnym, wyzwaniami środowiskowymi, potrzebą ochrony złóż, zmianami w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz oczekiwaniami społecznymi dotyczącymi sposobu prowadzenia działalności wydobywczej. Coraz większego znaczenia nabierają również zagadnienia związane z raportowaniem ESG, gospodarką o obiegu zamkniętym, ograniczaniem emisyjności procesów produkcyjnych oraz efektywnym wykorzystaniem zasobów naturalnych.

Współczesne górnictwo odkrywkowe to branża nowoczesnych technologii, zaawansowanych systemów zarządzania, automatyzacji procesów, cyfryzacji i wykorzystania danych do optymalizacji działalności produkcyjnej. To także branża odpowiedzialna społecznie, która coraz większą uwagę poświęca współpracy z otoczeniem oraz rekultywacji terenów pogórniczych. Tereny po działalności wydobywczej stają się dziś przykładami udanego przywracania wartości przyrodniczych, ale również nadawania nowych funkcji społecznych i gospodarczych.

Szczególne miejsce w działalności całego sektora zajmuje bezpieczeństwo pracy. Niezależnie od postępu technologicznego, skali produkcji czy wyzwań gospodarczych najwyższą wartością pozostaje zdrowie i życie pracowników. Dlatego jednym z najważniejszych celów przedsiębiorców, organów nadzoru górniczego oraz instytucji odpowiedzialnych za funkcjonowanie branży pozostaje konsekwentne dążenie do zerowypadkowości. Rozwój kultury bezpieczeństwa, wdrażanie nowoczesnych systemów zarządzania ryzykiem, wykorzystanie nowych technologii wspierających bezpieczne prowadzenie ruchu zakładów górniczych oraz ciągłe doskonalenie kwalifikacji pracowników stanowią dziś podstawowe kierunki rozwoju sektora. Nieprzypadkowo zagadnienia związane z bezpieczeństwem ruchu zakładów górniczych od lat zajmują jedno z najważniejszych miejsc w programie Szkoły Górnictwa Odkrywkowego (SGO).

Nie mniej istotnym wyzwaniem pozostaje zapewnienie wykwalifikowanych kadr dla branży. W przestrzeni publicznej nadal funkcjonuje błędne przekonanie, że transformacja energetyczna oznacza likwidację górnictwa jako całości. Tymczasem proces odchodzenia od paliw kopalnych w energetyce nie oznacza rezygnacji z wydobycia surowców mineralnych niezbędnych dla rozwoju infrastruktury, budownictwa, przemysłu czy nowoczesnych technologii. Wręcz przeciwnie – bezpieczeństwo surowcowe państwa oraz realizacja strategicznych inwestycji będą wymagały w kolejnych dekadach wysoko wykwalifikowanych specjalistów i nowoczesnej kadry inżynieryjnej. W tym kontekście zasadne jest również przeanalizowanie obowiązujących zasad uzyskiwania kwalifikacji zawodowych w górnictwie odkrywkowym, obejmujących ścieżkę rozwoju od zawodów szkolnictwa branżowego do stanowisk kierownictwa i dozoru ruchu zakładu górniczego. Warto poddać ocenie, czy obecnie funkcjonujące rozwiązania odpowiadają rzeczywistym potrzebom sektora oraz czy zapewnią odpowiednią liczbę wykwalifikowanych pracowników i osób dozoru w perspektywie najbliższych lat. Jest to szczególnie istotne w obliczu niekorzystnych trendów demograficznych oraz utrzymujących się stereotypów i błędnych przekonań dotyczących przyszłości górnictwa, które wpływają na postrzeganie branży przez młode pokolenie. Jednocześnie obserwowany jest wzrost zapotrzebowania na specjalistyczne kompetencje niezbędne do prowadzenia nowoczesnej, bezpiecznej i coraz bardziej zaawansowanej technologicznie działalności górniczej.

Pomimo obserwowanego w ostatnich latach spadku zainteresowania kierunkami związanymi z naukami o Ziemi, górnictwem oraz gospodarką surowcami mineralnymi Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie niezmiennie kształci specjalistów dla sektora wydobywczego, podobnie jak Politechnika Wrocławska oraz Politechnika Śląska. Formą uzupełniającą wykształcenie kierunkowe kadr są studia podyplomowe Górnictwo Odkrywkowe, realizowane przez AGH, które od lat cieszą się niesłabnącą popularnością. Niezwykle ważną rolę odgrywa również Technikum Górnictwa Odkrywkowego przy Zespole Szkół w Strzegomiu. Placówka ta od 17 lat kształci techników górnictwa odkrywkowego, przygotowując młodych ludzi do pracy w kopalniach i przedsiębiorstwach związanych z branżą. To właśnie inwestycja w wiedzę, kompetencje i rozwój zawodowy młodego pokolenia będzie jednym z warunków dalszego rozwoju polskiego górnictwa odkrywkowego.

Od ponad dekady Szkoła Górnictwa Odkrywkowego pozostaje jednym z najważniejszych miejsc debaty o przyszłości sektora. Od pierwszej edycji w 2012 r. konferencja ta konsekwentnie realizuje swoją misję integrowania środowiska oraz budowania platformy dialogu pomiędzy przedsiębiorcami, administracją publiczną, organami nadzoru górniczego, przedstawicielami nauki, organizacjami branżowymi i dostawcami nowoczesnych technologii. Dziś SGO jest nie tylko konferencją, ale przede wszystkim przestrzenią wymiany doświadczeń i poglądów, w której spotyka się praktyka z nauką, a bieżące problemy branży z wizją jej dalszego rozwoju.

Hasło Szkoły Górnictwa Odkrywkowego – „Praktyczna strona wiedzy” – w pełni oddaje charakter tego wydarzenia. To właśnie tutaj prezentowane są rozwiązania, które już dziś zmieniają oblicze branży. Tutaj dyskutuje się o polityce surowcowej państwa, bezpieczeństwie dostępu do złóż, kierunkach zmian legislacyjnych, nowoczesnych technologiach wydobycia i przeróbki kopalin, transformacji energetycznej, innowacjach technicznych oraz najlepszych praktykach w zakresie ochrony środowiska i rekultywacji terenów pogórniczych. Co równie istotne, wnioski wypracowywane podczas obrad trafiają do instytucji odpowiedzialnych za kształtowanie polityki gospodarczej i surowcowej państwa, stając się ważnym głosem środowiska w procesie tworzenia przyszłych regulacji. Jako organizatorzy SGO 2026, wspólnie z organizatorami Kongresu Górnictwa Skalnego pod przewodnictwem Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Górnictwa Oddział Kielce oraz Państwowym Instytutem Geologicznym – Państwowym Instytutem Badawczym, działając w imieniu szeroko rozumianego środowiska górnictwa odkrywkowego i przemysłu surowcowego w Polsce, opracujemy i skierujemy do władz Rzeczypospolitej Polskiej wspólny apel. Dokument ten będzie wyrazem jednolitego stanowiska branży wobec szans, wyzwań i zagrożeń związanych z funkcjonowaniem oraz rozwojem górnictwa odkrywkowego w Polsce. Już dzisiaj deklarujemy, że apel ten będzie wskazywał na konieczność stworzenia spójnych i skutecznych ram prawnych, organizacyjnych oraz planistycznych dla rozwoju krajowej gospodarki surowcowej, przy jednoczesnym zapewnieniu właściwej ochrony i racjonalnego wykorzystania zasobów kopalin. Dokument podkreśli potrzebę lepszej koordynacji działań administracji publicznej oraz uwzględnienia strategicznego znaczenia surowców mineralnych w politykach środowiskowych, przestrzennych i gospodarczych państwa.

Zapraszamy do udziału w XIII SGO, która odbędzie się w Wiśle 7–9 września 2026 r. Tegoroczna edycja Szkoły ma miejsce w szczególnym momencie. Polskę czekają inwestycje, których skala będzie miała bezpośredni wpływ na przyszłość całego sektora wydobywczego. Rodzi to szereg pytań o zdolność krajowej gospodarki do zabezpieczenia niezbędnych ilości surowców, o kierunki rozwoju bazy zasobowej, o potrzebę ochrony złóż oraz o rolę, jaką górnictwo odkrywkowe będzie odgrywało w kolejnych dekadach.

Cytat więcej na www.sgo.agh.edu.pl

>>> Artykuł ukazał się w wydaniu NBI 4 (127) lipiec – sierpień