Walne zgromadzenie członków Ogólnopolskiej Izby Gospodarczej Drogownictwa

Swoimi uwagami na temat stanu polskiego drogownictwa oraz znaczenia wspólnego działania podzielili się z członkami walnego zgromadzenia również zaproszeni goście: Paweł Katarzyński, przewodniczący Konwentu Zarządów Dróg Wojewódzkich, dyrektor Wielkopolskiego Zarządu Dróg Wojewódzkich, oraz Zbigniew Tabor, zastępca przewodniczącego Konwentu Zarządów Dróg Wojewódzkich, dyrektor Zarządu Dróg Wojewódzkich w Katowicach.

Na walnym zgromadzeniu podjęto też wiele ważnych uchwał, m.in. zatwierdzono sprawozdanie z działalności OIGD oraz sprawozdanie finansowe za 2025 r., udzielono absolutorium Radzie Izby, uchwalono plan finansowy na 2026 r., a także wybrano – w wyniku wyborów uzupełniających – Iwonę Zielińską (Mosty-Łódź SA) na członka Komisji Rewizyjnej w kadencji 2024–2027. Uchwalono również nowy Kodeks Etyki Członków Ogólnopolskiej Izby Gospodarczej Drogownictwa.

Poniżej przedstawiono najważniejsze zagadnienia poruszone na walnym zgromadzeniu OIGD.

Waloryzacja kontraktów

OIGD przez kilka miesięcy prowadziła aktywne działania dotyczące zmiany limitu waloryzacji kontraktów drogowych. Organizacja występowała w tej sprawie do premiera RP, ministra finansów oraz ministra infrastruktury. 1 czerwca 2026 r. wiceminister infrastruktury Stanisław Bukowiec poinformował o podniesieniu limitów waloryzacji dla kontraktów drogowych zawartych przed wybuchem wojny w Ukrainie do poziomu +/- 25%.

W briefingu prasowym w Ministerstwie Infrastruktury uczestniczyła m.in. Barbara Dzieciuchowicz, prezes zarządu OIGD, oraz Katarzyna Łazarz-Brzezińska, wiceprezes zarządu (PRD Nowogard SA). Jak podała GDDKiA, obecna waloryzacja ma objąć 67 inwestycji z Rządowego Programu Budowy Dróg Krajowych i Programu Budowy 100 Obwodnic (łącznie to 855 km). Dodatkowe środki trafią do 21 firm lub konsorcjów, w sumie będzie to ok. 2 mld zł.

Pierwsze aneksy waloryzacyjne zostały już podpisane, natomiast wszystkie powinny zostać zawarte do końca sierpnia 2026 r. Zwiększenie limitu waloryzacji obejmie w pierwszej kolejności wykonawców prac drogowych, a następnie firmy projektowe i sprawujące nadzór inwestorski.

Ochrona rynku

Obowiązująca od września 2025 r. nowelizacja Prawa zamówień publicznych zakłada wyraźny podział na wykonawców z UE/GPA oraz pozostałych (art. 16a i 16b PZP). Pełne prawo do równego traktowania i dostępu do rynku mają tylko firmy z UE oraz państw sygnatariuszy porozumienia GPA (np. USA, Wielka Brytania, Japonia, Kanada). Pozostałe kraje (np. Chiny, Turcja) utraciły automatyczne prawo do udziału w polskich przetargach.

Udział wykonawców z nieobjętych umowami państw trzecich jest teraz opcjonalny – zamawiający musi wyraźnie dopuścić ich w dokumentacji (SWZ), aby mogli złożyć ofertę. Co więcej, ustawa pozwala na określenie wobec nich mniej korzystnych warunków udziału, bardziej restrykcyjnych kryteriów oceny ofert lub dodatkowych obowiązków dokumentacyjnych.

Wykonawcy z państw trzecich, z którymi UE nie zawarła umów o wzajemnym dostępie do rynku, zostali całkowicie pozbawieni prawa do korzystania ze środków ochrony prawnej. Nie przysługuje im prawo do wnoszenia odwołań do Krajowej Izby Odwoławczej ani skarg do sądu zamówień publicznych, co drastycznie ogranicza ich możliwości kwestionowania decyzji zamawiających.

Nowe przepisy uderzają w próby obchodzenia ograniczeń przez konsorcja czy podwykonawstwo. Zamawiający mogą zakazać powierzania części zamówienia podwykonawcom z niedopuszczonych państw trzecich. Oferta wykonawcy unijnego może zostać odrzucona, jeśli opiera się on na zasobach lub produktach pochodzących z krajów spoza listy uprawnionych, a zamawiający nie przewidział ich udziału.

Rząd zapowiedział przejście od teorii do praktyki w zakresie zasady „najpierw polskie” (local content). Celem jest wzmocnienie suwerenności gospodarczej przez premiowanie w przetargach (zwłaszcza w sektorze zbrojeniowym, energetycznym i technologicznym) wykonawców budujących wartość dodaną w Polsce i UE, co ma być realizowane przez specyficzne kryteria pozacenowe oraz analizę potrzeb i wymagań promującą lokalne łańcuchy dostaw.

Ministerstwo Aktywów Państwowych opublikowało Dobre praktyki w zakresie zwiększenia przez spółki z udziałem Skarbu Państwa udziału komponentu krajowego w kluczowych procesach inwestycyjnych.

Polityka zakupowa państwa na lata 2026–2029

W polityce zakupowej kontynuuje się dotychczasowe kierunki działań, kładąc nacisk na budowanie konkurencyjności i potencjału polskiej gospodarki oraz wzmacnianie innowacyjności, zrównoważonego rozwoju i potencjału sektora MŚP. To nie przepisy ustawy, ale sposób formułowania warunków zamówienia często stanowi dla MŚP największą barierę. W katalogu instrumentów wspierających mniejsze podmioty powinny się znaleźć m.in. obowiązek badania rynku, analizy potrzeb i wstępnych konsultacji rynkowych, a także wprowadzenie praktycznego testu MŚP, który pozwala systematycznie oceniać proporcjonalność warunków udziału.

Rekomendowane są krótkie terminy płatności, płatności częściowe i zaliczki w kontraktach długoterminowych oraz zapewnienie waloryzacji opartej na faktycznych zmianach kosztów. Niezbędne są działania informacyjne skierowane do przedsiębiorców, w tym kontynuacja bezpłatnych szkoleń dla MŚP oraz zapowiadana kampania promująca ich udział w systemie zamówień publicznych.

Dobrymi sygnałami są zapowiedź stosowania prostego i przyjaznego języka w komunikacji oraz rozwój narzędzi IT, w tym bazy przedsiębiorców na platformie pzp.gov.pl, promowanie aspektów społecznych oraz działań wspierających włączenie zawodowe, a także rozwój zielonych zamówień publicznych, obejmujących m.in. wykorzystanie rachunku kosztów cyklu życia, wprowadzenie wymagań dotyczących efektywności energetycznej, niskiego śladu węglowego oraz gospodarki o obiegu zamkniętym.

Rozwój innowacyjnych zamówień publicznych oraz narzędzi opartych na sztucznej inteligencji mają ograniczyć zjawisko bezrefleksyjnego powielania dokumentacji i wspierać zamawiających w tworzeniu kryteriów zrównoważonych i proinnowacyjnych. Barierami hamującymi ten rozwój są skomplikowane procedury, wysoki poziom formalizmu oraz niska czytelność dokumentów, wysokie wymagania finansowe, asymetria pozycji kontraktowej, przerzucanie ryzyka, łączenie zamówień w duże pakiety, ograniczona konkurencyjność, niewystarczające przygotowanie postępowań po stronie zamawiających oraz rzadkie stosowanie kryteriów pozacenowych.

>>> Artykuł ukazał się w wydaniu NBI 4 (127) lipiec – sierpień