Musimy nauczyć się projektować mądrzej, a nie tylko więcej

Przewodniczył Pan Komitetowi Naukowemu XIV Konferencji Naukowo-Technicznej Mosty, przepusty i przejścia dla zwierząt – infrastruktura wobec wyzwań klimatycznych i zjawisk ekstremalnych, która odbyła się w Zielonej Górze 10–11  grudnia 2025 r. Jakie poruszane na niej zagadnienia były najważniejsze?

Adam Wysokowski: Program konferencji był bardzo rozbudowany i celowo skonstruowany tak, aby odzwierciedlać najważniejsze wyzwania, przed którymi stoi dziś inżynieria komunikacyjna. Konferencję rozpoczęliśmy od uroczystego otwarcia z udziałem przedstawicieli władz Uniwersytetu Zielonogórskiego, administracji samorządowej, zarządców infrastruktury drogowej i kolejowej oraz środowiska naukowego. Z wypowiedzi zaproszonych dostojnych gości już na tym etapie wybrzmiała potrzeba integracji wiedzy technicznej z realnymi problemami eksploatacyjnymi i środowiskowymi.

Dominowały tematy związane z trwałością mostów i przepustów, nowoczesnymi metodami projektowania konstrukcji gruntowo-powłokowych oraz adaptacją infrastruktury do zmian klimatycznych. Bardzo istotnym tematem była także ekologia, w szczególności przejścia dla zwierząt będące integralnym elementem systemów transportowych. Konferencja pokazała, że infrastruktura nie może być dziś projektowana w oderwaniu od potrzeb środowiska naturalnego i coraz częściej występujących ekstremalnych zjawisk pogodowych, mających wpływ na jej trwałość.

Jerzy Howis: Z punktu widzenia praktyka bardzo ważne było to, że program nie ograniczał się do zagadnień teoretycznych. Każda sesja zawierała odniesienia do konkretnych realizacji, doświadczeń z ostatnich lat oraz do problemów, które pojawiły się po powodzi w 2024 r. Dzięki temu konferencja miała wyraźnie aplikacyjny charakter.

Duże zainteresowanie wzbudził panel dyskusyjny Infrastruktura komunikacyjna przyszłości – kierunki rozwoju i ograniczenia. Jakie były główne wątki tej debaty i kto w niej uczestniczył?

Adam Wysokowski: Panel był jednym z kluczowych punktów programu, ponieważ pozwolił na swobodną, ale merytoryczną dyskusję pomiędzy osobami mającymi realny wpływ na kształtowanie polityki infrastrukturalnej i standardy projektowania w Polsce. W debacie udział wzięli przedstawiciele administracji centralnej, Instytutu Badawczego Dróg i Mostów oraz środowiska akademickiego. Rozmawialiśmy o tym, w jakim kierunku powinna rozwijać się infrastruktura transportowa, gdzie są granice techniczne, środowiskowe i finansowe oraz jak pogodzić rosnące wymagania formalne z racjonalnym gospodarowaniem środkami publicznymi. Mam nadzieję, że dyskusja dała uczestnikom realny i aktualny obraz obecnej sytuacji na rynku infrastrukturalnym oraz wyzwań, z którymi w niedalekiej przyszłości będziemy musieli się zmierzyć.

Jerzy Howis: Istotny był również wątek przejść dla zwierząt i ich efektywności. Zwracaliśmy uwagę, że przyszłość nie leży w mechanicznym zwiększaniu parametrów geometrycznych, lecz w lepszym rozpoznaniu lokalnych uwarunkowań, monitoringu oraz analizie rzeczywistego wykorzystania tych obiektów przez faunę. Dyskusja wykazała również, że środowisko inżynieryjne jest gotowe do dialogu z ekologami i administracją, ale oczekuje decyzji opartych na danych, a nie wyłącznie na założeniach teoretycznych. To bardzo ważny sygnał na przyszłość.

Konferencja zgromadziła liczne grono patronów, partnerów i sponsorów. Jakie znaczenie miało to wsparcie?

Adam Wysokowski: Obecność patronów oraz partnerów branżowych była dowodem na to, że konferencja ma ugruntowaną pozycję w środowisku infrastrukturalnym. Wsparcie ze strony uczelni, instytutów badawczych, zarządców dróg i kolei oraz firm branżowych pozwoliło zorganizować wydarzenie na wysokim poziomie merytorycznym i organizacyjnym. To także potwierdzenie, że tematy poruszane podczas konferencji są istotne nie tylko z punktu widzenia nauki, ale również praktyki inwestycyjnej.

Jerzy Howis: Dla uczestników bardzo ważne było to, że w jednej sali spotkali się projektanci, wykonawcy, inwestorzy i administracja. Taka konfiguracja sprzyja realnej dyskusji i wyciąganiu odpowiednich wniosków. Z punktu widzenia organizacyjnego warto podkreślić rolę wydawnictwa nbi med!a i środowiska skupionego wokół „Nowoczesnego Budownictwa Inżynieryjnego”, które od lat konsekwentnie wspiera wymianę wiedzy i stanowi do tego dobrą i sprawdzoną platformę.

W trakcie konferencji obchodzono Pańskie 70. urodziny. Jak przebiegała ta uroczystość?

Adam Wysokowski: Jubileusz miał charakter osobisty i był dla mnie ogromnym wyróżnieniem. Odbył się w gronie przyjaciół, w tym przedstawicieli instytucji naukowych i branżowych z całej Polski. Padło wiele ciepłych słów dotyczących mojej działalności naukowej, dydaktycznej i organizacyjnej, ale przede wszystkim była to okazja do podkreślenia znaczenia pracy zespołowej i ciągłości pokoleń inżynieryjnych. Traktuję ten jubileusz nie jako podsumowanie, lecz jako chwilę refleksji i duży impuls do dalszej aktywności zawodowej. Było tam wiele momentów, które na zawsze zostaną w mojej pamięci.

Podczas uroczystej kolacji świętowano także 20-lecie wydawnictwa nbi med!a. Czy pamięta Pan, jak rozpoczęła się nasza współpraca? Co udało się nam wspólnie osiągnąć?

Adam Wysokowski: Ujawnię niewtajemniczonym, że współpraca ta rozpoczęła się w 2007 r. od rozmowy telefonicznej, w czasie której redaktor Mariusz Karpiński-Rzepa przekonywał mnie, że konstrukcje przepustów to „młodsi, a przez to słabsi bracia mostów” i warto poświęcić im więcej uwagi na łamach czasopisma „Nowoczesne Budownictwo Inżynieryjne” niż tylko w ramach jednorazowej publikacji. Dzięki tej rozmowie zapoczątkowaliśmy cykl, który rzetelne upowszechnia wiedzę inżynieryjną do dnia dzisiejszego. Osobiście nie spodziewałem się tak pozytywnego odzewu ze strony środowiska inżynieryjnego i dopingu do dalszego publikowania na temat przepustów i przejść dla zwierząt. Moim zdaniem nasza współpraca jest bardzo cenną relacją, opartą na zaufaniu i realizacji wspólnych celów.

Warto dodać, że na jubileusz zespół autorski przygotował 32. artykuł z tego cyklu, który został zamieszczony w kolportowanym podczas konferencji numerze „NBI” (nr 6/2025). Przy okazji zapraszamy do zapoznania się z jego treścią (dotyczy smutnego, ale i ważnego tematu – przepustów wobec zjawisk powodziowych).

Na konferencji podsumowano też działalność naukową i organizacyjną płk. dr. hab. inż. Janusza Szelki, prof. Uniwersytetu Zielonogórskiego. Jaką rolę odgrywa profesor Szelka w środowisku inżynieryjnym?

Adam Wysokowski: Janusz Szelka to postać wyjątkowa, łącząca doświadczenie akademickie z praktyką wojskową i inżynieryjną. Jego działalność obejmuje zagadnienia infrastruktury krytycznej, bezpieczeństwa oraz odporności obiektów inżynieryjnych na zagrożenia ekstremalne. Przez lata kształcił kolejne pokolenia inżynierów, a jego wkład w rozwój konstrukcji mostów tymczasowych w warunkach kryzysowych jest nie do przecenienia. Udowodniło to m.in. szerokie grono wychowanków Profesora, a jednocześnie uczestników naszej konferencji. Podsumowanie jego dorobku było ważnym i symbolicznym momentem konferencji.

Referaty konferencyjne ukażą się drukiem. Czego mogą się spodziewać czytelnicy tej publikacji?

Adam Wysokowski: Planowana książka konferencyjna będzie zestawieniem aktualnych problemów infrastruktury komunikacyjnej omówionych podczas obrad konferencji. Znajdą się w niej referaty dotyczące projektowania i eksploatacji mostów i przepustów, konstrukcji gruntowo-powłokowych, przejść dla zwierząt oraz adaptacji infrastruktury do zmian klimatycznych. Publikacja będzie miała charakter zarówno naukowy, jak i praktyczny.

Jakie najważniejsze wnioski płyną z XIV edycji konferencji i jakie wyzwania stoją obecnie przed budowniczymi infrastruktury?

Adam Wysokowski: Jednym z kluczowych wniosków jest konieczność zmiany filozofii projektowania infrastruktury komunikacyjnej. Musimy nauczyć się projektować mądrzej, a nie tylko więcej. Zrównoważony rozwój nie polega na prostym zwiększaniu parametrów technicznych czy powierzchni obiektów, lecz na poszukiwaniu racjonalnego kompromisu pomiędzy ochroną środowiska, trwałością konstrukcji i realnymi kosztami inwestycyjnymi oraz utrzymaniowymi. Dotyczy to też właściwego zarządzania obiektami inżynieryjnymi.

Konferencja bardzo wyraźnie pokazała, że dotychczasowe podejście, szczególnie w odniesieniu do przejść dla zwierząt, wymaga korekty. Wyniki monitoringu eksploatacyjnego zarówno w Polsce, jak i w innych krajach Unii Europejskiej potwierdzają, że samo zwiększanie szerokości czy światła obiektów – zwłaszcza przejść dolnych – nie gwarantuje wzrostu intensywności migracji fauny. Natura nie zawsze reaguje w sposób przewidywalny z punktu widzenia inżyniera, dlatego kluczowe znaczenie ma lokalizacja obiektu, jego wpisanie w krajobraz oraz powiązanie z systemem ogrodzeń i korytarzy ekologicznych.

Istotnym wnioskiem jest również potrzeba większego wykorzystania monitoringu i danych empirycznych jako podstawy do aktualizacji wytycznych projektowych. Odchodzenie od sztywnych, uniwersalnych parametrów na rzecz rozwiązań kontekstowych, dostosowanych do lokalnych warunków środowiskowych i przestrzennych, to kierunek widoczny już w wielu krajach europejskich. Polska stoi dziś przed podobnym wyzwaniem, szczególnie w kontekście planowanych nowych wytycznych. Z podobnym problemem musi zmierzyć się również infrastruktura kolejowa, gdzie modernizacja i budowa kolei dużych prędkości wymaga przemyślanego i sprawdzonego podejścia do tych zagadnień.

Jerzy Howis: Nie można również pominąć w tym kontekście wpływu zmian klimatycznych. Coraz częstsze zjawiska ekstremalne – powodzie, długotrwałe opady, erozja, wahania temperatur – wymuszają projektowanie obiektów odporniejszych zarówno konstrukcyjnie, jak i funkcjonalnie. Dotyczy to nie tylko mostów i przepustów, ale również przejść dla zwierząt, które muszą zachować swoją funkcję także w warunkach kryzysowych.

Osobnym, ale nie mniej ważnym tematem są zagadnienia związane z obecną sytuacją geopolityczną w Europie Środkowo–Wschodniej w aspekcie bezpieczeństwa infrastruktury komunikacyjnej naszego kraju oraz ludności cywilnej. Podczas obrad szczególną uwagę poświęcono konstrukcjom mostów składanych w warunkach kryzysowych, schronom dla ludności cywilnej oraz naukowego podejścia do ich projektowania w zakresie odporności na zjawiska ekstremalne. Sądzę, że wiele z przedstawionych zagadnień stanowiło inspirujące źródło najnowszej wiedzy dla uczestników naszej konferencji.

Kiedy planowana jest jubileuszowa XV konferencja i jaka tematyka będzie dominować?

Adam Wysokowski: Biorąc pod uwagę wnioski i potrzeby określone przez uczestników ostatniej edycji, XV konferencja powinna koncentrować się na wdrażaniu nowych wytycznych, ocenie ich skuteczności w praktyce oraz na cyfryzacji projektowania i monitoringu infrastruktury komunikacyjnej. Obecnie stoimy przed zupełnie nowymi wyzwaniami inżynieryjnymi, którymi musimy wspólnie sprostać. Zatem zagadnienia związane z szeroko pojętym bezpieczeństwem to naturalny kierunek rozwoju tej konferencji. Jubileuszowa XV konferencja planowana jest za dwa lata, czyli w 2027 r., tradycyjnie w okresie przedświątecznym. Już teraz serdecznie Państwa zapraszamy na to wydarzenie.

Dziękuję za rozmowę.